TÜBİTAK Biyoloji Projeleri, öğrencilerin bilimsel araştırma becerilerini geliştirmesine ve bilim dünyasına katkıda bulunmasına olanak tanımaktadır. Bu yarışmalara katılmak isteyen öğrencilerin, aşağıda belirtilen hususlara dikkat etmesi, projelerinin başarı şansını artıracaktır.
TÜBİTAK Biyoloji Projeleri
Biyolojide birçok farklı konu ve alan üzerinde araştırmalar yapılmaktadır. Bunlardan başlıcaları: Genetik, Ekoloji, Evrimsel Biyoloji, Hücresel Biyoloji, Nörobiyoloji, Biyoteknoloji, İmmünoloji, Moleküler Biyoloji, Bitki Biyolojisi, Hayvan Davranışları, İnsan Davranışları ve Mikrobiyolojidir. Biyoloji alanında yapılacak araştırmalarda laboratuvar kullanılacaksa, laboratuvar güvenlik kurallarının (internetten temin edilebilir) gözden geçirilmesi gerekmektedir. Böylece çalışma sırasında araştırmacıyı ve çevreyi riske atacak durumlara hazırlıklı olarak, güvenli bir şekilde araştırmanın tamamlanması sağlanabilir.
Biyoloji projelerinde canlılarla çalışıldığından öncelikle onlarla ilgili kısıtların ve risklerin bilinmesi gerekir. Örneğin, omurgalı hayvanların kullanıldığı deneylerde, yalnızca Tarım ve Orman Bakanlığı ruhsatına sahip üretici kuruluşlar tarafından temin edilen deney hayvanları ile deney hayvanı kullanım sertifikası olan araştırmacılar çalışabilirler. Bu kapsamda hayvan deneyleri yapacak genç araştırmacılar da tıpkı bilim insanları gibi illerinde bulunan üniversitelerin Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulu’na (HADYEK) başvurularını yapmalıdır.
Çalışmada bitkiler ile çalışılacak ve doğadan bitki toplanacak ise; toplanacak bitkinin bilhassa ülkemize endemik olan türler olması durumunda bu türün yayılışı, koruma statüsü, yeryüzü popülasyon durumu ve çalışma için gerekli materyal miktarı göz önünde bulundurulmalıdır. Uluslararası IUCN (The International Union for Conservation of Nature) kriterlerine göre CR (Critically Endangered: Kritik Olarak Tehlikede) veya EN (Endangered: Tehlikede) risk grubundaki türlerle çalışılacağı zaman daha dikkatli olunmalıdır. Böyle bir çalışma yapmak için örnek verilecek olursa “Bu çalışma, ülkemize özgü endemik bitki türlerinin yayılışını ve popülasyon durumunu inceleyerek, endemik bitki türlerinin koruma ihtiyacını belirlemeye yardımcı olacaktır.
Ayrıca bu bitkilerin yayılışı ile çevresel faktörler arasındaki ilişkiyi anlamak için bir temel sağlayacaktır şeklinde bir hipotez kurulabilir. Daha sonra konu seçimi gerçekleştirilmedir Burada, araştırma yapmak istediğiniz endemik bitki türlerinin seçilmesi ve belirli bir bölgeye veya türe odaklanılması yerinde olacaktır.
Seçtiğiniz bitki türleri ile ilgili olarak literatür incelemesi yapılması gerekir. Seçtiğiniz bitki türleri hakkında özellikle bilimsel literatürlerin araştırılması önemli bir husustur. Bu türlerin yayılışı, koruma statüsü ve popülasyon durumu hakkında mevcut bilgileri toplanması ve şu ana kadar neler yapılmış eksik olan hususların belirlenmesi üzerine araştırma yapılır. Literatür araştırması yapılan bölge veya bitki türlerinin yayılış gösterdiği yerlerde saha çalışmaları yapılmalıdır. Bitki örneklerini toplamak için gerekli izinler alınmalıdır.
Araştırma için her bitki türü için belirli sayıda bitki örneği toplanabilir. Çalışılacak bitkinin bilimsel tür teşhisinin mutlaka konunun uzmanı tarafından yapılması gerekmektedir. Yaygın olarak “papatya” olarak görülen bir tür, uzmanı tarafından teşhis edildiğinde bambaşka bir cinse ait bitki türü olabilir. Bunun için üniversitelerden yardım alınabilir. Her örnek için coğrafi konum, habitat özellikleri, bitki özellikleri ve popülasyon büyüklüğü gibi verilerin toplanması ve bitki türlerinin dağılımını ve popülasyon durumunu haritalar ve grafiklerle göstererek veri analizi yapılması gerekmektedir. “Hangi türlerin nesli tehlikede? Hangi bölgelerde daha fazla koruma önlemi gerekiyor?” gibi sorularla araştırma sonuçlarını değerlendirilmelidir. Projenin sonuçları bir rapor halinde hazırlanmalıdır. Raporda hipotezin desteklenip desteklenmediği ve elde edilen bulguların hangi çevresel veya koruma önlemlerine katkı sağlayabileceği açıklanmalıdır.
Çevre Kanunu ve Biyoçeşitlilik Sözleşmesi gereği, tüm Türkiye kapsamında, doğadan her türlü biyolojik materyalin (bitki, hayvan, mikroorganizma vb.) veya biyolojik materyal içeren numunelerin toplanması için gereken izin belgesi, Tarım ve Orman Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’nden, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü’nden edinilmelidir.
Mikrobiyoloji deneyleri yapacak olan genç araştırıcıların patojen mikroorganizmalar ile çalışabilmesi için yeterli donanıma sahip laboratuvarların üst amirlerinden (fakültelerde dekanlık ya da ilgili bölüm başkanlıkları, hastane ve araştırma laboratuvarları vb. kurumlarda kurum müdürleri) izin alınmalı ve çalışmalar laboratuvar sorumluları gözetiminde gerçekleştirilmedir. Ancak patojen olmayan mikroorganizmaların da belirli koşullarda patojen olabilecekleri unutulmamalıdır. Besi yerindeki mikroorganizmaların kapakları kapalı tutulmalı ve işi biten kültürler steril edilerek ilgili kurumun atık bertaraf prosedürüne göre atılmalıdır.
Laboratuvarda kullanılacak kimyasalların Malzeme Güvenlik Bilgi Formlarına (MSDS) bakarak bu kimyasal maddelerin güvenli kullanımı, depolanması, taşınması ve tehlikeleri hakkında bilgi sahibi olunmalıdır. Moleküler biyoloji ve genetik çalışmalarında DNA ve RNA içeren jel atıkları, laboratuvar sorumlusuna teslim edilmelidir.
Deneylerde kullanılan deneklerin sayısının mutlaka literatürden okunarak ya da üniversitelerin istatistik bölümünden destek alınarak tespit edilmesi gerekmektedir. Az sayıda örnekle yapılan çalışmalardan elde edilen bulguların yorumlanması, hem araştırıcı için sıkıntılı olur hem de üretilen bilginin güvenilirlik ve geçerliği konusunda şüpheler oluşturur.
Etkili Proje Sunumu Nasıl Hazırlanır?
TÜBİTAK Biyoloji Projelerinde Dikkat Edilmesi Gereken Önemli Noktalar
TÜBİTAK Coğrafya Projelerinde Dikkat Edilmesi Gereken Önemli Noktalar
TÜBİTAK Değerler Eğitimi Projelerinde Dikkat Edilmesi Gereken Önemli Noktalar
TÜBİTAK Fizik Projelerinde Dikkat Edilmesi Gereken Önemli Noktalar
TÜBİTAK Kimya Projelerinde Dikkat Edilmesi Gereken Önemli Noktalar
TÜBİTAK Matematik Projelerinde Dikkat Edilmesi Gereken Önemli Noktalar
TÜBİTAK Psikoloji Projelerinde Dikkat Edilmesi Gereken Önemli Noktalar
TÜBİTAK Sosyoloji Projelerinde Dikkat Edilmesi Gereken Önemli Noktalar
TÜBİTAK Tarih Projelerinde Dikkat Edilmesi Gereken Önemli Noktalar
TÜBİTAK Teknolojik Tasarım Projelerinde Dikkat Edilmesi Gereken Önemli Noktalar
TÜBİTAK Türk Dili ve Edebiyatı Projelerinde Dikkat Edilmesi Gereken Önemli Noktalar
TÜBİTAK Yazılım Projelerinde Dikkat Edilmesi Gereken Önemli Noktalar
KAYNAK: TÜBİTAK
