Auguste Comte ve Matrix Üzerine

Sevgi DENER
Sevgi DENER

 

Fransız İhtilalinden 9 yıl sonra gözlerini dünyaya Katolik ve kralcı bir ailenin kucağında açan bir bebek: Auguste Comte. Adler teorisini düşündüğümde kendisinin isyankar ve devrim yapışını düşününce ortanca çocuk olduğunu düşünmekteyim. Nitekim devrimci liderlerin de ortanca çocuk olduğu biliniyor. Doğduğu ortam ve çocukluğunda yaşadığı sevgisizlik Freudyen teoriden de bilindiği üzere ileriki hayatını derinden etkileyecek. Emekleyen bir bebeğe benzeteceğim bilimi ayakları yere sağlam basan hale getirdiği bir gerçektir. Bir vakitler öğrenmedeki davranışçılığın doğumunun sorumlusu olarak gördüğüm pozitivizme çok ön yargılı bakmıştım. Davranışçılığın eğitim sistemine olan olumsuz yansımaları hepimizin malumudur. Ama Auguste Comte’un yaşadığı dönem düşünüldüğünde her şey karmakarışıktı ve kaos ortamını kozmos haline getirmede önemli bir payı vardır.

İnsan yaşadığı dünyada aciz olduğunun bilincindedir. Bu yüzden hep güç arayışı, korunma ihtiyacı içindedir. Dönem dönem bu gücün kaynağını farklı yerlerde aramıştır. Örneğin ilkin dinde aramıştır daha sonra büyücülere müracaat etmiştir. Yıldırım düşmesi olayı bilimsel olarak elektron hareketi ile açıklanabilir. Bir vakitler bilimden haberi olmayan insanlar bunu bu bakışlar ile yorumlamışlardı. Auguste Comte insanlığın geçtiği bu aşamaları “Üç Hal Yasası” olarak evrelere ayırdı. Bunlar; teolojik evre, metafizik evre ve pozitivist evreydi. Bir çocuk sihir ile ilgili dizilerdeki küreleri sihirin parçası sanabilir bu onun metafizik evrede olduğunu gösterir, yani doğaüstü, fiziğin kapsama alanı dışındaki konular. Yaşı ilerledikçe bu kürenin maddenin plazma hali olduğunu anlar. Bu onun artık pozitivist evreye etrafında gördüklerini bilimle açıkladığını gösterir.

Matrix filmi sanal bir ortamda gerçeklerden bir haber, yalanlar içinde uyutulmuş Neo’nun hikayesidir. Neo etrafındaki gerçekliği bulunduğu yer itibariyle kavrayamaz. Her şey sahtedir aslında tıpkı teolojik evrede kilisenin yalanlarla insanları uyutması gibi. Örneğin dolanmanın dünya etrafında olmadığını Galileo Jüpiter ve Güneş gözlemi ile ispat etmesine rağmen insanları kendi yalanları ile uyuttular. Tıpkı Morpheus’un sahte dünya Matrix kurucularına savaş açması gibi. Bu yüzden burada Neo’nun içinde bulunduğu evreyi teolojik evreye benzetiyorum. İkinci olarak Neo gerçeği Morpheus’da arıyor tıpkı metafizik evrede büyücülerde aranması gibi. Pozitivist evresinde Neo artık sahteliklerden arınmış ve gerçeklikleri kendi gözleriyle görmeye başlamıştır. Neo’nun geçtiği bu evreleri Auguste Comte’un “Üç Hal Yasası” açısından ben bu şekilde okumasını yapmış bulunmaktayım. Matrix filmi içinde daha nice okumalar barındırmaktadır. Tıpkı bilim gibi Matrix’de felsefesiz yapamaz.

“Bilmek ileriyi görmek, ileriyi görmek güçlü olmaktır.” Auguste Comte.

 

Sevgi Dener

21.10.2020

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
lütfen isminizi buraya girin