Dünyadaki güncel araştırma ve gelişmelere paralel, ülkemizde astronomi, astrofizik ve uzay bilimleri alanında yapılması gerekenleri tartışmak, gözlemsel çalışmalar için büyük teleskop ve yeni donanım ihtiyaçlarını belirlemek ve temin etmek yönünde çözüm önerilerini ortaya koymak için 29-31 Mart 2013 tarihleri arasında TUG tarafından düzenlenen çalıştay sona erdi.
TUG adına Yönetim Kurulu, Akademik Kurul ve Teknik Komisyon üyeleri ile ülkemizin çeşitli üniversitelerinin astronomi ve uzay bilimleriyle ilgili birim/bölüm temsilcilerinin yanısıra, Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Uzay ve Havacılık Teknolojileri Genel Müdürlüğü ve TÜBİTAK Uzay Enstitüsü temsilcilerinin de aralarında bulunduğu 55 kişilik bir katılımın sağlandığı çalıştayda kurumsal sunumların yapılması ve çalıştay konularının ayrıntılı tartışılması toplantının içeriğini daha da zenginleştirmiştir. TUG yönetimi için, paylaşılan tüm görüşler değerli, güç katıcı ve yol gösterici olmuştur.
Bu çalıştayda ortaya çıkan önemli sonuçları aşağıdaki şekilde özetleyebiliriz:
1) TUG şemsiyesi altında güçlerimizin birleştirilerek ulusal bir işbirliğine gidilmesi ihtiyacının vurgulanması ve bu yönde adımların atılması.
2) Astronomların büyük teleskoplara gereksinimlerinin aciliyet gösterdiği ve hızlı bir şekilde temin edilmesinin önerilmiş olması.
3) Ülkemiz astronomlarının uluslararası ortamda gösterdiği başarılar dolayısıyla her türlü desteği hakettiği ve bunun daha da arttırılması için TUG’un gözlem olanaklarını ulusal ve uluslararası kaynakları kullanarak geliştirmesi ve bunun başarılması yolunda TUG’un cesaretlendirilmesinin altı çizilerek bu çabaların desteklenmesi.
Çalıştayın son günü, astronomi ve uzay bilimleri ile uzay teknolojileri alanında yapılması gerekenler konusunda tesbitler yapılmış ve özellikle TUG’un misyonu çerçevesinde önemli önerileri içeren ortak bir Sonuç Bildirgesi hazırlanmıştır.
Çalıştaya katılıp birim/bölüm görüşlerini paylaşan, yararlı tartışmalar yaparak sonuç bildirgesine katkıda bulunan tüm birim/bölüm temsilcilerine, TUG kurul üyelerine, TÜBİTAK Uzay ve UDHB’nın ilgili Genel Müdürlük temsilcilerinin astronomlara destek çıkan görüş ve önerilerine ve organizasyonda emeği geçenlere teşekkür ederiz.
Çalıştayda hazırlanan sonuç bildirgesine ve fotoğraflara aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz.
SONUÇ RAPORU
Teleskop Altyapısı
• TUG yerleşkesine acil yeni bir teleskop
Gerekçe: Türkiye’de tayf gereksinimimizin artması ve RTT150’nin bu gereksinimi
karşılayacak durumda olmaması; Türk astronomlarının sayısının artması, yaptıkları
çalışmalarının çeşitliliğinin güncel çalışmalara paralel olarak artması. Bu bağlamda da
gözlem gereksinimlerinin yerinde ve ulusal olanaklarla, var olanlardan daha büyük
teleskoplarla karşılanabilmesi.
Beklenen Özellikler: 2-2.5 m, yeni teknoloji, görüntüleme + tayfçeker.
• TUG yerleşkesi dışında yeni bir teleskop olasılığı
Gerekçe: Türk astronomlarının gittikçe artan büyük sınıf teleskop gereksinimini
karşılaması. Ancak, Bakırlıtepe yerleşkesinin çevre koşullarının bu sınıf teleskoplara
uygun olamayacağından dolayı 2.5m’den büyük “yeni” bir teleskop için Bakırlıtepe
dışında yeni bir yerleşke seçimi çalışmasının başlatılması.
TUG Kurullarının Çalışmaları
• T100 Teleskobuna takılabilecek farklı odak düzlemi araçları
TUG-TK’nın Şubat 2013 tarihli raporu gereğince önerilen Coravel tayfçekerinin teknik
açıdan takılmasının uygun olmadığı anlaşılmıştır.
• T100 Teleskobuna takılabilecek Volkan Bakış’ın tayfölçer önerisi
Önümüzdeki proje dönemlerindeki teknik zamanın bir kısmında bu tayfçekerin
denenmesi uygun görülmüştür. Benzer bir denemenin ÇOMÜ Ulupınar Gözlemevi
T122 Teleskobunda da yapılması beklenmektedir.
• TUG Proje Takip Sistemi (PTS)
TUG teleskoplarında yürütülen projelerde uygulanan “telafi/devam” yöntemi için;
(a) T100’de bunun uygulanmaması,
(b) RTT150’deki uygulamanın Nisan çalıştayında görüşülmesi uygun görülmüştür.
İşbirlikleri ve Olanaklar: Ulusal
• DAG-TUG İşbirliği
DAG Yürütme Kurulu’nun önerdiği işbirliğinin yaşama geçirilmesi.
• ÇOMÜ Ulupınar Gözlemevi ve T122 teleskobu
TUG-ÇOMÜ Ulupınar Gözlemevi arasında işbirliğinin başlatılması.
Naysmith odağına görüntüleme ve tayfçeker kurulması.
• TUG ve TURAG İşbirliği
Daha önce başlatılmış çalışmalara TUG desteğinin sürdürülmesi.
• TÜBİTAK-UZAY işbirliği
Uzay radyasyonu, uzay havası, uydu takip ve tespit sistemleri gibi konularda
işbirliklerinin başlatılması ve geliştirilmesi.
• UDHB Hv. Uzy. Tek. G. Md. İşbirliği
Genel Müdürlüğün destekleri arasında yer alan astronomi ve uzay bilimleri ile ilgili
proje havuzuna katkı verilmesi. Örneğin TUG-TUY’un sürdürülebilmesi, DAG odak
düzlemi alıcı projesi vb.
• Üniversite teleskopları ve Türk Teleskoplar Ağı
Bu teleskoplarla yapılabilecek ortak çalışmaların ve gözlemlerin eşgüdümünü ve
gözlem standartlarının belirlenmesinin TUG tarafından yapılması uygun görülmüştür.
İşbirlikleri ve Olanaklar: Uluslararası
• UKIRT ortaklığı
Geçen yıl başvurulan UKIRT’a %20 oranında ortaklık süreci bu toplantıda yeniden
vurgulanmış ve TUG’dan bu konunun acilen sonuçlandırılması uygun görülmüştür.
Bunun yanında, UDHB de bu konuda destek verebileceğinin belirtilmiş olması
memnuniyetle karşılanmıştır.
• ESO ve ESA Üyeliği
Bu üyeliklerin gerekliliği vurgulanmış ve üyelik başvurularının Türkiye’deki çalışmalara
ve gelişmelere uygun, nitelikli insan gücü oluşturulmasına yönelik bilgi ve teknoloji
değişimi konusunda fikir birliğine varılmış; ESO’nun UDHB’nin, ESA’nın ise TÜBİTAKUZAY kapsamında değerlendirilmesi uygun görülmüştür.
• Yakın gelecek planları ve öngörüleri
o RTT150’nin 2015 sonrası
Uzlaşılan anlaşma maddelerinin son protokol metninde olmamasından dolayı
bu haliyle imzalanmayacağı belirtilmiştir. Diğer taraftan, tüm katılımcılar,
RTT150’nin 2015 sonrası yeni zaman paylaşımına itiraz etmiş ve araştırma
konularından bağımsız bir zaman paylaşımının gerekliliği ve Türk gözlem
zamanının nasıl kullanılacağına Türk astronomları tarafından karar verilmesi
gerektiği belirtilmiştir.
o RTT150’de sürdürülen “Iodine Cell” gibi kurumsal projeler
PTS’de uygun güncellemeler yapılarak bu tür kurumsal projelerin TUG’da
sürekliliği sağlanmalıdır.
o SSON ve T60 gözlem paylaşımı
Bu gündem maddesi tüm hatlarıyla tartışılmıştır. Bu düzeyde bir gözlem
paylaşımının TUG’a ve Türk astronomisine uygun olmadığı belirtilmiş ve
ortaklığın kabul edilmemesine karar verilmiştir.
o KASI teleskobunun TUG’a kurulması
Bu gündem maddesi görüşülmüş ve başvurulan üst kurumlardan gelecek
yanıtların beklendiği belirtilmiştir.
Diğer Öneri, Görüş ve Temenniler
• Türkiye’de, iç kaynaklarla gözlem araçları ve teleskopların üretilebileceği ve bu yönde
tüm birimlerin katkı yapması.
• Yeni büyük teleskoplar için TAD’ın “Yer Belirleme Çalışmaları” başlığında bir çalıştay
düzenlemesi benimsenmiştir. Yapılacak çalıştay için ilk ön çalışmanın 9-10 Mayıs 2013
tarihinde İstanbul’da düzenlenecek “Küçük Teleskoplarla Bilim Çalıştayı” sonrasında 11
Mayıs 2013 Cumartesi günü yapılması önerilmiştir
• Türkiye’de yapılacak Cospar-2016’ya tüm üniversitelerin destek vermesi
benimsenmiştir.
