Bilimsel araştırma proje yarışmalarına katılmak için birçok iyi neden vardır. Ancak böyle bir
araştırmaya başlamadan önce, zaman ve enerji harcamanız gerektiğinin farkında olmalısınız.
Burada verilen yol haritası, bir bilim projesinin üstesinden gelebilmek için gerekli bazı temel
adımları anlamanıza yardımcı olacaktır.
Adım 1: Araştırma Konusuna Karar Verin.
Araştırma konusunun belirlenmesi projenizin tüm sürecini belirleyecek en önemli
basamaktır. Konu, ilginç aynı zamanda özgün ve gerçekten araştırmak istediğiniz bir konu
olmalıdır. Bu nedenle, araştırma alanı ve konusunun ne olması gerektiğine sizin karar vermeniz
en uygunudur.
Araştırılacak olan konu bütün unsurları ile birlikte ayrıntılı olarak tanımlanması gerektiğinden
araştırma konusu hakkında araştırma yapmanız, okumanız ve düşünmeniz gerekir. Araştırma
konunuz hakkında daha önce neler yapılmış, sizin yapmayı düşündüğünüz deneyler yapılmış mı? Sonuçları ne olmuş? Ancak bunları öğrendiğinizde özgün bir deney planlayabilirsiniz.
Daha önce yapılan araştırmalarla sizin planladığınız araştırmanın benzer ve farklı yanlarını
bilmeniz, araştırmanızın özgünlüğünü de ortaya koymanızda yardımcı olur. Bu sürecin
sonunda araştırma konusu ile ilgili düşüncelerinizin netleşmeye başladığını göreceksiniz.
Bir sonraki bölümde tartışılacağı gibi özellikle öğretmenleriniz ve çevrenizdeki birçok kişi
araştırma konunuzu belirlemede harika bir fikir kaynağı olabilir.
Adım 2: Danışman Belirleyin.
Kişisel durumunuza bağlı olarak bu adım, Adım 1’in yerini alabilir. Danışmanınız araştırma
konunuza karar vermenizde ve projenizin diğer tüm aşamalarında size mükemmel bir rehber
olacaktır. Genel olarak, danışmanlar bilim projenizin entelektüel yönüne bakmanıza ve hatta
Laboratuvar alanı ve ekipman gibi kaynaklara ulaşmanızda yardımcı olabilir.
Adım 3: Fikrinizi Bir Soruya ve Hipoteze Kadar Küçültün (Mühendislik
Projesinde Alternatif Çözümler Oluşturun, En İyisini Seçin).
Araştırma konunuzu ve danışman seçiminizi tamamladıktan sonra, artık araştırma
konunuzu test edilebilir bir soruya daraltmanız ve hipotezinizi oluşturmanız gerekir.
Hipotezlerin en önemli özelliği test edilebilir olmasıdır. Hipotezler gözlem ve deneylerle test
edilirler. Araştırma konusunun sınırları, cevabı aranan soruyu içerecek şekilde doğru olarak
tanımlanmalıdır. Araştırma konusu genel olmamalı cevabı aranan soru ile sınırlı olmalıdır.
Örneğin “Biyoloji” gibi genel bir alanla başlayabilirsiniz. Ancak bu alanı “yaşlanmanın biyolojisi”
gibi bir alt alana ya da ilgilendiğiniz “İnsan hücreleri yaşlandıkça neden değişir?” gibi daha özel
bir soruya indirgemeniz gerekir. Eğer araştırma mühendislik içeriyorsa ulaşılması istenen
hedefler kesin olarak belirlenmelidir.
Ulusal TÜBİTAK proje yarışmalarının hedeflerinden biri de yeni bilimsel katkılar yapmaktır.
Katkınızın yeni olması için, belirlediğiniz çalışma alanında hangi soruların önemli olduğunu ve
bu soruya cevap oluşturmak için hangi yöntemlerin kullanıldığını bilmek zorundasınız. Bunu
alandaki uzmanlara (örneğin danışmanınıza) danışarak ve bilimsel kaynakları okuyarak
yapabilirsiniz. Mümkün olan en iyi bilim projesine sahip olmak için, en iyisi her ikisini de
yapmaktır. Bu amaçla öncelikle ilgi alanınızda yayınlanan bilimsel makaleleri genel olarak
incelemelisiniz. Alandaki daha önceki birçok yayının sonuçlarını özetleyen ve inceleyen
derleme makalelerini okumak, başlamak için iyi bir yerdir.
İlgilendiğiniz alan hakkında daha iyi bir genel bakış açısı elde ettikten sonra, deneysel
yöntemleri ve verileri veren makaleleri inceleyiniz. Bu aşamada, önemli yeni fikirleri içeren ve
daha sonraki çalışmalar üzerinde büyük etkiye sahip olan makaleleri okumak özellikle
önemlidir. Alanındaki uzmanlar ve danışmanlarınızdan bu makaleler ile ilgili yardım isteyiniz.
Bilimsel bir makaleyi okurken, sıkça atıfta bulunulan bir makale görürseniz, muhtemelen bu makale sizin çalışmanız için önemli bir makale olabilir ve bu nedenle bu makaleyi siz de
okumalısınız.
Öğrencilerin büyük çoğunluğu, bu makaleleri okudukça yoğunlaşmak istedikleri soruyu
ortaya çıkarmaktadır. Araştırmak istediğiniz soruya bir kez karar verdiğinizde, daha önce
yayınlanmış çalışmaların ince noktalarına bakarak ve bu alandaki bir uzmanla (danışmanınız
gibi) fikirlerinizi paylaşarak araştırma sorunuzu daraltabilirsiniz.
Adım 4: Araştırma Planınızı Gerçekçi Tutun.
Araştırma konunuz, ilginç aynı zamanda özgün ve gerçekten araştırmak istediğiniz bir konu
olabilir. Ancak araştırma sorunuzu ve yapmanız gereken deneyleri düşünürken, ekipman,
maliyet ve zaman gibi sınırlamaları göz önünde bulundurmayı ve bu sınırlamaları aşmanın
yollarını araştırmayı ihmal etmeyiniz. Örneğin, sadece belirli bir üniversitede kullanılabilen bir
ekipmana ihtiyacınız varsa, oradaki araştırmacılarla iletişim kurun, durumunuzu açıklayın ve
ekipmanlarını kullanmanın veya bir şekilde onlarla işbirliği yapmanın bir yolu olup olmadığını
belirleyin. Eğer bu ekipmanı kullanmanız veya iş birliği yapmanız mümkün değilse, o zaman
fikriniz ne kadar parlak olursa olsun, başka bir çözüm düşünmelisiniz. Danışmanınız daha önce
çözümlenmiş bir problem üzerinde çalışmadığınızdan ve önerdiğiniz deneylerin mantıklı ve
uygulanabilir olduğundan emin olmanızda size yardımcı olacaktır.
Adım 5: Proje İş-Zaman Çizelgesi Hazırlayın.
Adım 6: Deney veya Gözlemlerinizi Yapın ve Verilerinizi Toplayın
(Teknolojik Tasarım Projelerinde Prototip Oluşturun).
Proje planınız kesinleştirildikten sonra gerekli ekipman ve malzemeler toplanır ve planın
yöntem bölümünde yer alan tüm iş paketleri gerçekleştirilir. Bu adımda yapılan herşeyin
kaydının çok iyi tutulması önemlidir.
Bilimsel araştırma projelerinde bu adımda toplanan veriler analiz edilir. Ayrıca elde edilen
verilerin akla uygun olup olmadığı ve araştırma sorusuna cevap verip vermediği de değerlendirilir. Bu değerlendirme hipotezinizi doğrulamakla aynı değildir-Tahminleriniz yanlış
olabilir! Elde ettiğiniz verileri değerlendirdiğinizde, deney planınızı değiştirmeniz gerektiği
gerçeği ile de karşılaşabilirsiniz. Bilim projeniz geliştikçe 6. ve 7. adımları tekrarlamak zorunda
kalabilirsiniz. Deney planınızda değişiklikler yaparsanız, proje planınızı da değiştirmeyi
unutmayınız.
Teknolojik Tasarım projelerinde ise bu adımda prototip oluşturulur, test edilir ve gerekirse
yeniden tasarlanır.
Adım 7: Bulgularınızı Sunun.
Tüm proje sürecini tamamladıktan sonra artık elde edilen tüm bulgular sunulmaya hazırdır.
Başvuracağınız TÜBİTAK Araştırma Projeleri Yarışması, bulgularınızın bir rapor olarak
yazılmasını, hem poster formatında hem de sözlü olarak sunulmasını gerektireceğinden bu
basamak oldukça önemlidir.
Bulguların sunulmasında yarışmanın jüri üyelerinin, belirli bir alandaki verilerin nasıl
verilmesi gerektiği konusunda bir beklentiye sahip olduğu unutulmamalıdır. Bu nedenle
çalışılan bilim alanındaki dergilerde yer alan grafik, şekil ve veri tabloları örnek alınabilir.
Danışmanınız da bu konuda size rehber olacaktır.
Adım 8: Yarışmaya Gidin ve Keyfini Çıkarın!
Araştırmanızı planlamak ve yürütmek için önemli bir zaman ve emek harcadınız. Nihayet
sıra yarışmaya katılmaya geldi. Bu adımın keyfini çıkartın. Proje yarışmalarında başarılı olmak
elbette önemlidir. Ancak kazanmanın her şey olmadığını unutmayın! Önemli olan bir bilim
insanı ya da bir mühendis gibi çalışmış olmanız ve bu süreçte kazandığınız becerilerdir. Bu
beceriler size hayat boyu karşılaşacağınız her türlü problemin çözümünde yardımcı olacaktır.
