BİYOLOJİ
ÖRNEK BİYOLOJİ PROJE RAPORU:
Projenin Adı:
Hava Kirliliğini Oluşturan Katı Parçacıkların Mutajenisite Yönünden İncelenmesi
Projenin Amacı:
Bu araştırmada hava kirliliğinin insan sağlığına olabilecek zararlarının basit, ucuz
ve kısa süreli testlerle dolaylı olarak ölçülmesi amaçlanmaktadır.
Giriş:
Yerküremizi kuşatan atmosferde birçok mutajen ve kanserojen maddenin varlığı
saptanmıştır (Fishbein, 1976). Mutajenisite çalışmaları için duyarlı mikrobiyolojik
bir yöntemin 1971 de Ames tarafından geliştirilmesinden altı yıl sonra Pitts ve ark.
Ames yöntemini kullanarak atmosferdeki katı parçacıkların organik fraksiyonlarında
mutajenik aktivite bulmuşlardır. Ankara, hava kirliliğinin tehlikeli boyutlara ulaştığı
kentlerimizden biridir. Ankara hava kirliliğinin değişik boyutları çalışılmış olmakla
beraber (Yeşilyurt, 1984), kirleticilerin mutajenik etkileri daha önce çalışılmamıştır.
Bu çalışma Ankara hava kirliliğinin bu yönüyle de incelenerek sonuçların diğer
değişkenlerle karşılaştırılmasını hedefemektedir.
Yöntem:
Katı Madde Miktarının Bulunması:
Yüksek kapasiteli hava örnekleme cihazları ile “glass-fber” fltreler üzerinde 24 saat
süreyle toplanan parçacıklar soxhlet cihazında asetonla ekstrakte edildi. Daha sonra
“rotary” evaporatörde kurutulan örnekler dimethil sülfoksit içinde çözülerek -20°C de
saklandı.
Ames Mutajenisite Testi:
Organik ekstraklar Ames (1971) tarafından geliştirilen “plate incorporation” testi
ile mutajenik etkileri bakımından ölçüldü. Bunun için Salmonella typhimurium test
suşu TA98 Nutrient broth ta bir gece üretilip (0.1 ml bakteri, 0.2 ml histidin-biyotin
karışımı ve 0.1 ml ekstrakt) 2 ml lik 45 °C su banyosunda tutulan %7 lik agar içine
konularak karıştırılıp minimal glukoz agar plakları üzerine yayıldı ve 37 °C de 72 saat
inkübasyondan sonra histidin pozitif koloniler sayılarak mutajenik etki belirlendi.
Ankara’nın değişik semtlerinden elde edilen hava örnekleri ile yapılan çalışmaların
sonuçları Çizelge 1’de verilmektedir.
Çizelge 1: Ankara’nın değişik semtlerinden elde edilen hava örneklerinde gözlenen
mutajenik aktivite miktarları
Hava örneğinin Alındığı Alınan T A98 bakterilerinin
alındığı tarih semt miktar (m3) histidin pozitif sayısı
20.1.1988 Cebeci 1867 124
27.1.1988 Aydınlıkevler 1881 64
3.2.1988 Ulus 1907 55
10.2.1988 Tandoğan 1803 88
Sonuçlar ve Tartışma:
Çizelge 1 den görülebileceği gibi hava örnekleri S.typhimurium TA98 bakterileri
üzerinde mutajenik etki göstermektedir. Mutajenik maddelerin çoğunun kanserojen
(kanser yapıcı) olduklarının bulunması (McCann ve Ames, 1976) soluduğumuz kirli
havanın sağlığımız için ne büyük bir tehlike oluşturacağını göstermeye yeterlidir. Bu
çalışma ile tehlikenin boyutları hakkında bir fkir sahibi olmuş bulunmaktayız.
Kaynaklar:
Ames, B.N., (1971), The detection of chemical mutagens with enteric bacteria,
Chemical Mutagens, Principles and Methods for their Detection (ed. A. Hollaender),
(Plenum, New York), Cilt 1, sayfa 267-283.
Fishbein, L., (1976), Atmospheric mutagens, Chemical Mutagens, Principles and
Methods for their Detection (ed. A. Hollaender), (Plenum, New York), Cilt 4, sayfa
219-319.
McCann, J. Ve Ames, B.N., (1976), Detection of carcinogens as mutagens in the
Salmonella/microsome test: Assay of 300 chemicals: Discussion, Proc. Natrl. Acad.
Sci. USA. 73, sayfa 950-954.
Pitts, J.N., Grosjean, D. Ve Mischek, T.M., (1977), Mutagenic activity of airborne
particulate organic pollutants, Toxicol. Lett., 1, sayfa 65-70.
Yeşilyurt, C., (1984), Ankara Hava Kirlenmesinin Belli Kirleticiler ve Meteorolojik
Verilere Göre Değerlendirilmesi, Bilim Uzmanlığı Master Tezi, Hacettepe Üniversitesi,
Ankara.
