IV. SOSYAL HAKLAR ULUSAL SEMPOZYUMU

IV. SOSYAL HAKLAR ULUSAL SEMPOZYUMU (2012)

1980’li yıllardan beri tanık olunan küreselleşme ve neoliberal politikalar, yaşanan siyasal, sosyal ve ekonomik gelişmeler, sosyal haklar konusunda birçok tartışma ve yeni sorun alanlarının doğmasına yol açmıştır. Bu tartışma ve sorunlardan en önemlileri sosyal hakların tanımlanması ve insan haklarından sayılıp sayılmaması, insan haklarının bölünmezliği ve karşılıklı bağımlılığı, devletin sosyal haklar karşısındaki konumu ve sosyal hakların hak öznelerince kullanılması olarak ana başlıklar halinde belirtilebilir.

Sosyal devletin geleneksel kazanımlarının yok edilmesi, kapitalistleşme olgusunun çeşitli olumsuzluklarından biri olarak tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’deki tüm hak öznelerini de doğrudan etkilemekte ve tehdit etmektedir. Sosyal haklar karşıtı neoliberal yaklaşım ve uygulamaların ürünü olan bu olumsuz gelişmelerin çok yönlü neden ve etkilere sahip olması, “insan hakları olarak sosyal haklar”ın disiplinlerarası bir yaklaşımla ele alınmasını zorunlu kılmaktadır. Disiplinlerarası bir yaklaşım ve katılımla düzenlenmesi gerektiğine inandığımız Sosyal Haklar Sempozyumlarının, 2009, 2010 ve 2011 yıllarında başarıyla gerçekleştirilmesinin ardından, her yıl düzenli biçimde sürdürülmesi gerektiğine inanmaktayız.

Sempozyumların “uluslararası” nitelikteki birincisini, 22-23 Ekim 2009 tarihlerinde Akdeniz Üniversitesi Sosyal Hizmetler Eğitim, Araştırma ve Uygulama Merkezi’nin (AKSUM) öncülüğünde, Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu, Belediye-İş Sendikası ve Mülkiyeliler Birliği Antalya Şubesi’nin destekleriyle, Akdeniz Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bölümü ve İş Müfettişleri Derneği düzenlendi. “Ulusal” düzeyde gerçekleştirilen ikinci sempozyumu ise, 4-6 Kasım 2010 tarihleri arasında Petrol-İş Sendikası ve Tek Gıda-İş Sendikası ile İş Müfettişleri Derneği’nin destekleriyle, Pamukkale Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bölümü düzenledi.

“Uluslararası” düzeydeki sempozyumların ikincisi olan III. Sempozyum, Avrupa Sosyal Şartı’nın 50. yıldönümü dolayısıyla 25-26 Ekim 2011 tarihlerinde Kocaeli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bölümü tarafından Kocaeli’nde düzenlendi. III. Sempozyum’un, Sosyal Haklar Avrupa Komitesi üyelerinin ve Sosyal Şart alanında uzman yabancı öğretim üyelerinin katılım ve katkısıyla işlenen “ana tema”sı, 18 Ekim 1961 tarihinde kabul edilen Avrupa Sosyal Şartı’nın 50. yıldönümü dolayısıyla “Sosyal Şart’ta Ayrımcılık Yasağı ve Türkiye” olarak belirlendi. III. SHUS, Petrol-İş, Koop-İş, TOLEYİS, Belediye-İş sendikaları ile İş Müfettişleri Derneği’nin destekleriyle gerçekleştirildi.

IV. Sosyal Haklar Ulusal Sempozyumu, 18-20 Ekim 2012 tarihlerinde, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bölümü tarafından Muğla’da düzenlenecektir. Sempozyumun “ana tema”sı, “Türkiye’de Sosyal Hak Mücadeleleri: Grevler, Eylemler ve Direnişler”dir.

SEMPOZYUMLARIN AMAÇ, İLKE VE İŞLEVLERİ

Her yıl düzenli olarak yapılması hedeflenen Sosyal Haklar Sempozyumlarına, benimsenen ve izlenen amaç, ilke ve işlevlerini gerçekleştirilebilmesi yolunda, bir insan hakkı olarak sosyal hakların “disiplinlerarası” niteliği ve bölünmezliği yaklaşımı temel olmaktadır. Bu doğrultuda, sosyal haklar sempozyumları; sosyal politika, çalışma ekonomisi ve endüstri ilişkileri, iş hukuku, anayasa hukuku, kamu hukuku, siyaset bilimi, uluslararası ilişkiler, felsefe, sosyoloji, iktisat, sosyal hizmetler, iletişim, tıp (halk sağlığı), psikoloji gibi farklı disiplinlerde çalışan akademisyen ve uygulayıcıların bir araya gelerek bilgi, birikim ve deneyimlerini paylaştıkları, sosyal hakların çeşitli boyutlarını farklı yaklaşımlarla tartıştıkları, disiplinlerarası bir “yıllık buluşma” niteliğinde gerçekleşmektedir.

Sempozyumların;

· Üretilmesine fırsat vereceği bilgi ve deneyimlerin bilimsel düzeyde tartışılmasına,

· Tartışmaların ortaya çıkardığı sonuçların ilgili sivil ve resmi örgüt, kurum ve kuruluşlar ile paylaşılmasına,

· Hukuk ve uygulamadan kaynaklanan sorunların çözümüne yönelik somut önerilerin ortaya konulmasına,

· Sosyal haklar alanındaki bilimsel bilgi birikiminin artırılmasına ve alan yazınının zenginleştirilmesine,

· Sosyal hakların eşitlik koşulları içinde eylemli olarak kullanımını sağlamak üzere hak öznelerinin bilgi ve bilinç düzeyinin geliştirilmesine,

Toplumda farkındalıkların oluşturulmasına, katkıda bulunması amaçlanmaktadır.

Kısacası, sempozyumların etkin ve işlevsel sosyal devletin gerçekleştirilmesine olanak ve ortam sağlayan bilimsel bir platform olması hedeflenmektedir.

Sempozyumlar; dar anlamda “bağımlı çalışanlar” ile sınırlı olmayan bir yaklaşımı benimsemekte, sosyal haklar alanındaki insan hakları ulusalüstü ortak hukuku ile ulusal hukukun belirlediği çerçeveyi temel almaktadır.

Sempozyumlar; genel olarak ve ülkemiz özelinde, sosyal hakların “teorik ve pratik” boyutlarını, tarihsel ve güncel yönlerini, bu alandaki gelişme ve yetersizlikleri, hukuk ve uygulamadaki sorunları kapsayan bütünsel bir yaklaşımla ele alınmasını amaçlamaktadır.

Özetle, Sosyal Haklar Sempozyumlarının amaç, ilke ve işlevlerini, öncelik sırası gözetmeksizin sıralamak gerekirse, Sempozyumlar:

· Sosyal hakları gündeme taşıma ve gündemde tutmanın aracı olarak, akademisyenler ve akademik kuşaklar, disiplinler, uzmanlar, sendikacılar ve uygulayıcılar arasında etkileşimin ve ortak sentezlere erişme arayışının gerçekleştiği, bilgi ve birikimler ile deneyimlerin paylaşıldığı bilimsel bir ortam olmalıdır;

· Katılımcılar ve sunulacak bildiriler açısından “disiplinlerarası” olma özelliğinin sağlanmasına ve sürdürülmesine özen gösterilmelidir;

· Madalyonun olumlu ve olumsuz yönlerini, hakları ve haksızlıkları, hak ihlallerini, eylem ve direnişleri birlikte kapsamalıdır;

· Özellikle henüz araştırma, inceleme ve yayın konusu olmayan sorunlara yönelik yeni ve özgün çalışmaları ve alan araştırmalarını özendirmelidir;

· Daha önce yayımlanmamış olma anlamında özgün bildirilerin, “insan hakları perspektifi”nden hazırlanması ve bunun değerlendirmelerde göz önüne alınması konularında özen ve titizlik göstermelidir;

· Katılımın, disiplinlerarası niteliği ile belirlenen geniş konular yelpazesinde gerçekleşmesini amaçlamakla birlikte, her yıl belirlenecek “ağırlıklı bir konu”da derinlemesine inceleme, araştırma ve tartışma olanağı yaratmalıdır;

· Öğrenciler ile tüm hak öznelerine yönelik “eğitim” işlevini yerine getirerek, sosyal haklara ilişkin bilgi açığının giderilmesine ve bilincin yükseltilmesine katkı bulunmayı amaçlamalıdır.

Bu bağlamda, yıllık Sempozyum toplantılarının düzenlenmesinin yanı sıra, öncelikle Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri bölümlerinin programlarında, sosyal haklar öğretimine yer verilmesini ve duyarlı genç akademisyenlerin yetiştirilmesini sağlamak üzere, bu amacın gerçekleştirilmesine çaba gösterilmelidir.

SEMPOZYUMLARIN HUKUKSAL ÇERÇEVESİ

“İnsan Hakları” olarak sosyal hakların “uluslararası” hukuksal çerçevesinin belirlenmesinde, Anayasa’nın 90. maddesinin son fıkrasında yapılan düzenleme temel alınmalıdır.

Sosyal haklar, bu maddede öngörülen anayasal koşullar yerine getirilerek onaylanan ve iç hukuk düzeninde “ulusalüstü” bir hukuksal değer ve etki kazandırılan uluslararası sözleşmelerle hukuksal güvenceye alınmıştır. Bildirge, sözleşme, antlaşma vb. belgelerin oluşturduğu “pozitif hukuk”un yanı sıra, bu sözleşmelere uyulmasını denetlemekle yetkili organlar ile uygulamadaki ihlalleri onay koşulu aranmaksızın izleyen uluslararası koruma mekanizmalarının karar ve raporlarından oluşan “ortak hukuk”, çok kapsamlı ve zengin bir ulusalüstü hukuksal çerçeve oluşturmaktadır. Örneğin, Uluslararası Çalışma Örgütü’nün sözleşmelerinin yanı sıra, özellikle Birleşmiş Milletler’ce kabul edilen Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi ile Avrupa Konseyi’nce kabul edilen Gözden Geçirilmiş Avrupa Sosyal Şartı, bu hukuksal güvencenin sosyal haklar alanındaki en temel yazılı belgeleridir. Lizbon Antlaşması’nın yürürlüğe girmesiyle Avrupa Birliği’nin sosyal boyutunu güçlendiren Temel Haklar Şartı da, ülkemizin tam üyelik süreci bağlamında sosyal haklar hukukunun ulusalüstü hukuka uyumunun sağlanmasında göz ardı edemeyeceği bir belgedir.

Anayasamız da 2. maddesinde, temel amacı “herkese insan onuruna yaraşan asgarî bir yaşam düzeyi sağlamak” olan “sosyal devlet” ilkesini benimsemiştir. Devletin temel amaç ve görevi; “değiştirilemez” nitelikli bu anayasal ilkeye koşut olarak 5. maddede, “… kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak” biçiminde tanımlanmıştır. Ayrıca, Başlangıç bölümünde yer alan değiştirilemez ilkelerden biri de, “… Anayasadaki temel hak ve hürriyetlerden eşitlik ve sosyal adalet gereklerince yararlanma”dır ve bu ilke, Anayasa’nın güvenceye bağladığı “temel sosyal haklar” için de geçerlidir.

Bu çerçevede, Anayasa’nın çeşitli maddelerinde insana yakışır yaşam düzeyinin asgari gerekleri olan ve aynı zamanda temel insan hakları arasında yer alan çeşitli sosyal haklar, belirtilen ulusalüstü hukuksal çerçeveyle bağdaşmayan ve 2010 değişikliklerinden sonra da varlığını sürdüren önemli kısıtlama ve yasaklara da yer verilerek tanınıp düzenlenmiştir. Bunlar arasında; örneğin çalışma hakkı (m. 49), çalışma koşulları ve dinlenme hakkı; sendika, toplu iş sözleşmesi ve grev hakları (m. 51-54); adil ücret hakkı (m. 55), sosyal güvenlik hakkı (m. 60), sağlık hakkı (m. 56), konut hakkı (m. 57), eğitim hakkı (m. 42) bulunmaktadır.

İçeriği ve “olmazsa olmaz” nitelikteki araçları ulusalüstü hukuk ve Anayasa ile belirlenmiş olan etkin ve işlevsel sosyal devletin, sosyal hakların “eşitlik ve sosyal adalet gereklerince” eylemli olarak kullanımını ülkede yaşayan herkes için güvenceye alması ve tüm hak öznelerinin somut biçimde yararlanmalarını sağlaması gerekir. Devletin “mali sınırlılıkları”, sosyal devleti çağdaş kurumlarla gerçekleştirmekten kaçınmanın gerekçesi olamaz, olmamalıdır. Ulusalüstü ortak hukukun asgari ilke ve kurallarına uygun olarak, sosyal haklardan somut biçimde yararlanılmasını sağlamak amacıyla düzenli ve sistemli politikalar belirlenmeli, somut ve olumlu sonuçlar ortaya koyan uygulamalar gerçekleştirilmelidir.

Sosyal Haklar Sempozyumlarına sunulan bildirilerin derlendiği kitaplar; bu alandaki yazına katkısının yanı sıra, ulusal hukukumuzun ayrılmaz ve ona üstün tutulan bir parçası olan sosyal haklar uluslararası ortak hukukunun birikimleri ışığında izlenmesi gereken politikalar, yapılması gereken hukuksal düzenlemeler ve gerçekleştirilmesi gereken uygulamalar için göz ardı edilemeyecek kaynaklardır.

SEMPOZYUMLARIN KONU BAŞLIKLARI*

1. Kuramlar, Öğretiler, Düşünsel Akımlar ve Sosyal Haklar

Genel Olarak Sosyal Haklar
Türkiye’de Sosyal Haklar
Sosyal Politika ve Sosyal Haklar
Sosyal Hakların Sınırlanması Sorunu
Demokrasi ve Sosyal Haklar

2. Küreselleşme, Sosyal Haklar ve Sosyal Hak İhlalleri

Sosyal Haklardan Yararlanmada Eşitlik İlkesi ve Ayrımcılık Yasağı
İşsizlik ve Sosyal Haklar
Çalışan Yoksullar ve Sosyal Haklar
Kayıtdışı İstihdam ve Sosyal Haklar
Özelleştirmeler ve Sosyal Haklar
Gelir Dağılımı ve Sosyal Haklar
Mali Politikalar (Bütçe) ve Sosyal Haklar
Vergi Politikaları ve Sosyal Haklar
Sosyal Harcamalar ve Sosyal Haklar
Sağlık Politikaları ve Sosyal Haklar
Sosyal Hizmetler ve Sosyal Haklar
Dünya Sosyal Forumu ve Sosyal Haklar

3. Sosyal Haklarda Yeni Sorun Alanları

Yasama Tekniğinde Dönüşüm ve Sosyal Haklar
Bilişim ve İletişim Teknolojileri ve Sosyal Haklar
Yönetimde Yeniden Yapılanma Programları ve Sosyal Haklar
Kamu Personel Politikaları ve Sosyal Haklar
Medya ve Sosyal Haklar
Sosyal Hak İhlali Olarak İş Kazaları
Sosyal Hak İhlali Olarak Meslek Hastalıkları
Yoksulluk, Sosyal Dışlanma ve Sosyal Haklar
Kentsel Dönüşüm Projeleri ve Sosyal Hak İhlalleri
Türkiye’de Çalışma Yaşamında (işletmede /işyerinde) Bilgilenme ve Danışılma Hakkı ve Sosyal Haklar
Uluslararası Sermaye Kuruluşları ve Sosyal Haklar

4. Elverişsiz Durumdaki Gruplar ve Türkiye’de Sosyal Haklar

Göçmenler ve Sosyal Haklar
Yaşlılar ve Sosyal Haklar
Çocuklar ve Sosyal Haklar
Engelliler ve Sosyal Haklar
Yoksullar ve Sosyal Haklar
Yabancılar ve Sosyal Haklar
Mülteciler ve Sosyal Haklar
Azınlıklar ve Sosyal Haklar
Romanlar / Çingeneler ve Sosyal Haklar

5. Kadınlar ve Sosyal Haklar / İhlaller
Sosyal Haklardan Yararlanmada Toplumsal Cinsiyet Eşitliği ve Ayrımcılık Yasağı
Ulusal Hukuk ve Uygulamadaki Durum ve Sorunlar
Uluslararası ve Ulusalüstü Hukuk ve Türkiye’de Durum ve Sorunlar
Kadın Örgütleri ve Sosyal Haklar
Sendikalar ve Kadınların Sosyal Hakları

6. Sosyal Hakların Doğrudan Uygulanabilirliği ve Yargılanabilirliği Sorunu:

Öğreti, Yargı Kararları ve Uluslararası Denetim Organlarının Kararları

Kuramsal Tartışmalar: Uluslararası İnsan Hakları Hukukunda ve Türkiye’de
Yabancı Ülkelerde Durum (Karşılaştırmalı Hukuk ve Uygulama): Öğreti, Araştırmalar ve Yargı Kararları
İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi Kararlarındaki Yaklaşım ve Uygulama
Birleşmiş Milletler Denetim Organları Kararlarındaki Yaklaşım ve Uygulama
Avrupa Birliği Adalet Divanı Kararlarındaki Yaklaşım ve Uygulama
Türkiye’de Durum: Öğreti, Araştırma ve Çalışmalar (Uygulamadan Örnekler)
İşçi ve Kamu Görevlileri Sendikalarının Açtıkları Davalar ve Sosyal Hakların Yargılanabilirliği
Türkiye’de Yargı Kararlarının Yaklaşımı: Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay ve İlk Derece Mahkemelerin Kararlarındaki Yaklaşım(lar)

7. Sosyal Hakların Uluslararası Korunması Yöntemleri ve Türkiye
Uluslararası Çalışma Örgütü Koruma Yöntemleri ve Türkiye
Birleşmiş Milletler Koruma / Denetim Yöntemleri ve Türkiye
Sözleşme-dışı Koruma Yöntemleri ve Sosyal Haklar ve Türkiye
Avrupa Konseyi Koruma / Denetim Yöntemleri ve Türkiye
İşçi Sendikaları ve Uluslararası Koruma Yöntemleri
Kamu Çalışanları Sendikaları ve Uluslararası Koruma Yöntemleri
İşveren Sendikaları ve Uluslararası Koruma Yöntemleri

8. Sosyal Haklarda İnsan Hakları Eğitimi
İnsan Hakları Eğitiminin Sosyal Haklar Açısından Önemi
Sosyal Haklar Eğitimi ve Hedef Kitleler (işçiler, işsizler, kamu görevlileri, emekliler, çalışan kadınlar, vb.)
Ailede ve Okulda Sosyal Haklar Eğitimi
Kadın Örgütleri ve Sosyal Haklar Eğitimi
İşçi Sendikalarının Eğitim Etkinlikleri ve Sosyal Haklar
Kamu Çalışanları Sendikalarının Eğitim Etkinlikleri ve Sosyal Haklar
Kamu İşveren(ler)inin Eğitim Etkinlikleri ve Sosyal Haklar
İşveren Sendikalarının Eğitim Etkinlikleri ve Sosyal Haklar
Sivil Toplum Kuruluşlarının Eğitim Etkinlikleri ve Sosyal Haklar

9. Uluslararası Sendikalar ve Türkiye’de Sosyal Haklar / İhlaller
Uluslararası Sendikalar Konfederasyonu (ITUC / CSI): Genel Olarak ve Türkiye’de Sosyal Haklar ve İhlaller
Avrupa Sendikalar Konfederasyonu /ETUC / CES): Genel Olarak ve Türkiye’de Sosyal Haklar ve İhlaller
Kamu Hizmetleri Uluslararası Federasyonu (PSI / ISP): Genel Olarak ve Türkiye’de Sosyal Haklar ve İhlaller
Eğitim Enternasyonali (IE / EI): Genel Olarak ve Türkiye’de Sosyal Haklar ve İhlaller
Uluslararası (Evrensel ve / veya Bölgesel) İnsan Hakları Kuruluşları: Genel Olarak ve Türkiye’de Sosyal Haklar ve İhlaller

10. Bazı Sosyal Haklar ve Uygulamada Durum

Çalışma Hakkı ve İhlaller
İşsizlik ve Sosyal Haklardan Yoksunluk
İşten Çıkarmaya Karşı Korunma Hakkı ve İhlaller
Adil Ücret ve Çalışma Koşulları Hakları ve İhlaller
Sendika, Toplu Sözleşme ve Grevi de Kapsayan Toplu Eylem Hakları ve İhlaller
Eğitim ve Mesleksel Eğitim Hakları ve İhlaller
Sosyal Güvenlik Hakkı ve İhlaller
İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği ve İhlaller
Sosyal Yardım ve Sosyal Hizmetlerden Yararlanma Hakları ve İhlaller
Sağlık Hakkı ve İhlaller
İlaca Erişme Hakkı
Beslenme Hakkı ve İhlaller
Konut / Barınma Hakkı ve İhlaller
Yoksulluktan Kurtulma Hakkı ve İhlaller
İş Denetim ve Teftişlerinden Kaynaklanan Sorunlar ve Sosyal Haklar
Sosyal Hizmetlerden Yararlanma Hakkı ve İhlaller
Türkiye’de İnsan Hakları Kurulları ve Sosyal Hak İhlalleri

11. Sosyal Hak ve Çıkarları Korumaya, Geliştirmeye ve Gerçekleştirmeye Yönelik

Bireysel ve Toplu Mücadeleler: Grevler, Eylemler ve Direnişler

Çalışma hakkı / iş güvencesi için grev, eylem ve direnişler
Sendikal haklar için grev, eylem ve direnişler
İşçi sendikalarının kararlarıyla gerçekleştirilen grev, eylem ve direnişler
Kamu görevlisi sendikalarının kararlarıyla gerçekleştirilen grev, eylem ve direnişler
Tek kişilik (bireysel) eylem ve direnişler
Dayanışma grev, eylem ve direnişleri
Emeklilerin eylem ve direnişleri
İşsizlerin eylem ve direnişleri
Üreticilerin eylem ve direnişleri
Öğrencilerin eylem ve direnişleri
Gösteriler ve yürüyüşler
Emek platformları

12. Panel / Genel Tartışma (Olası Konular)

Türkiye’de Sosyal Haklara İlişkin Güncel Sorunlar: Gelişmeler ve İhlaller, Düzenlemeler ve Kararlar
Türkiye’de Sendikal Haklara İlişkin Güncel Sorunlar: Gelişmeler ve İhlaller, Düzenlemeler ve Kararlar

13. Poster Sunumlar

Türkiye’de Sosyal Hak Mücadeleleri: Grevler, Eylemler ve Direnişler (son yıllar)

sosyalhaklar2012@gmail.com

Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi

Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bölümü

Kötekli Yerleşkesi

MUĞLA

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here