TARİH PROJESİ – İL’İM İL’İM ZİLLİ KİLİM

12. Ortaokul Öğrencileri Araştırma Projeleri Final Yarışması – TÜBİTAK
TARİH PROJESİ

İL’İM İL’İM ZİLLİ KİLİM
Tarihi Orta Asya Türklerine dayanan kilim dokumalarının en önemlilerinden biri de Gümüşhane’nin
Kelkit ilçesinde ve köylerinde genellikle kadınlar tarafından dokunmuş olan Kelkit “zilli” kilimleridir. Bu geleneksel miras, günümüzde köylerde sürdürülememiş, gelecek kuşaklara aktarılamamıştır. Ancak Kelkit ve Gümüşhane Halk Eğitim Merkezlerinde düzenlenen kurslarla yaşatılmaya çalışılmaktadır.

Halk Eğitim Merkezlerinde dokunan kilimlerde de yöreye özgü kökboyalar kullanılmamaktadır.
Kökboyalar geçmişte yöredeki bitkilerden elde edilerek “zilli” kilim dokumacılığında kullanılmıştır.

Günümüzde ise yörede bu geleneği bilen çok az sayıda insan kalmıştır.

Bu proje ile Kelkit’e özgü “zilli” kilim dokumacılığı, geçmişte yörede dokunan “zilli” kilim örnekleri literatür taraması, saha incelemesi ve kilim dokuyan kişilerle yapılan sözlü tarih çalışması ile incelenip araştırılmıştır. Kilimlerde kullanılan kökboyaların yöredeki hangi bitkilerden elde edildiği de bu yöntemlerle tespit edilmiştir. “Zilli” kilimlerde kullanılan motifler ve motiflerin adları araştırılmıştır. Kullanılan motiflerin, damgaların Göktürk Alfabesi, Türk damgaları ile benzerlikleri karşılaştırılmıştır.

Araştırma ile belirtilen durumlar tespit edilerek, “zilli” kilim dokumacılığının ve yöresel kökboyacılığın yaşatılması, geleneksel el sanatlarının gelecek kuşaklara aktarılması için farkındalık yaratılması ve yöre ekonomisine önemli kazanç oluşturması amaçlanmaktadır.

Geçmişte her evin bir ahşap dokuma tezgâhının olduğu köylerde bile bugün dokumacılık unutulmaya
yüz tutmuştur. Köylü kadınlarımız ellerindeki “zilli” kilimleri, palaz, heybe gibi örnekleri köylerine gelen seyyar satıcılara vererek, yerine çok ucuz halılar almışlardır. Önemli kültürel değerlerimizden miraslarımızdan biri olan, tarihten gelen motifleri barındıran antika değerindeki Kelkit “zilli” kilimleri örnekleri köylerde hemen hemen kalmamıştır.

Proje ile yapılan araştırma sonuçları yörede yetkili makamlarla paylaşılacak, bazı okullarda resim
atölyelerinde “zilli kilimlerde” kullanılan yöresel motifler, kilimlerin tarihçesi hakkında bilgiler verilerek gençlerde farkındalık oluşturulacaktır.

Mustafa Aybars TUĞLU
Ravza Tuana Nur ASLAN

Danışman
Filiz KÖKSAL