SOSYAL HAKLAR ULUSAL SEMPOZYUMU 2012

1980’li yıllardan beri tanık olunan küreselleşme ve neoliberal politikalar, yaşanan siyasal, sosyal ve ekonomik gelişmeler, sosyal haklar konusunda birçok tartışma ve yeni sorun alanlarının doğmasına yol açmıştır. Bu tartışma ve sorunlardan en önemlileri sosyal hakların tanımlanması ve insan haklarından sayılıp sayılmaması, insan haklarının bölünmezliği ve karşılıklı bağımlılığı, devletin sosyal haklar karşısındaki konumu ve sosyal hakların hak öznelerince kullanılması olarak ana başlıklar halinde belirtilebilir.

Sosyal devletin geleneksel kazanımlarının yok edilmesi, kapitalistleşme olgusunun çeşitli olumsuzluklarından biri olarak tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’deki tüm hak öznelerini de doğrudan etkilemekte ve tehdit etmektedir. Sosyal haklar karşıtı neoliberal yaklaşım ve uygulamaların ürünü olan bu olumsuz gelişmelerin çok yönlü neden ve etkilere sahip olması, “insan hakları olarak sosyal haklar”ın disiplinlerarası bir yaklaşımla ele alınmasını zorunlu kılmaktadır. Disiplinlerarası bir yaklaşım ve katılımla düzenlenmesi gerektiğine inandığımız Sosyal Haklar Sempozyumlarının, 2009, 2010 ve 2011 yıllarında başarıyla gerçekleştirilmesinin ardından, her yıl düzenli biçimde sürdürülmesi gerektiğine inanmaktayız.

Sempozyumların “uluslararası” nitelikteki birincisini, 22-23 Ekim 2009 tarihlerinde Akdeniz Üniversitesi Sosyal Hizmetler Eğitim, Araştırma ve Uygulama Merkezi’nin (AKSUM) öncülüğünde, Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu, Belediye-İş Sendikası ve Mülkiyeliler Birliği Antalya Şubesi’nin destekleriyle, Akdeniz Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bölümü ve İş Müfettişleri Derneği düzenlendi. “Ulusal” düzeyde gerçekleştirilen ikinci sempozyumu ise, 4-6 Kasım 2010 tarihleri arasında Petrol-İş Sendikası ve Tek Gıda-İş Sendikası ile İş Müfettişleri Derneği’nin destekleriyle, Pamukkale Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bölümü düzenledi.

“Uluslararası” düzeydeki sempozyumların ikincisi olan III. Sempozyum, Avrupa Sosyal Şartı’nın 50. yıldönümü dolayısıyla 25-26 Ekim 2011 tarihlerinde Kocaeli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bölümü tarafından Kocaeli’nde düzenlendi. III. Sempozyum’un, Sosyal Haklar Avrupa Komitesi üyelerinin ve Sosyal Şart alanında uzman yabancı öğretim üyelerinin katılım ve katkısıyla işlenen “ana tema”sı, 18 Ekim 1961 tarihinde kabul edilen Avrupa Sosyal Şartı’nın 50. yıldönümü dolayısıyla “Sosyal Şart’ta Ayrımcılık Yasağı ve Türkiye” olarak belirlendi. III. SHUS, Petrol-İş, Koop-İş, TOLEYİS, Belediye-İş sendikaları ile İş Müfettişleri Derneği’nin destekleriyle gerçekleştirildi.

IV. Sosyal Haklar Ulusal Sempozyumu, 18-20 Ekim 2012 tarihlerinde, Muğla Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bölümü tarafından Muğla’da düzenlenecektir. Sempozyumun “ana tema”sı, “Türkiye’de Sosyal Hak Mücadeleleri: Grevler, Eylemler ve Direnişler”dir.

SEMPOZYUMLARIN HUKUKSAL ÇERÇEVESİ

“İnsan Hakları” olarak sosyal hakların “uluslararası” hukuksal çerçevesinin belirlenmesinde, Anayasa’nın 90. maddesinin son fıkrasında yapılan düzenleme temel alınmalıdır.

Sosyal haklar, bu maddede öngörülen anayasal koşullar yerine getirilerek onaylanan ve iç hukuk düzeninde “ulusalüstü” bir hukuksal değer ve etki kazandırılan uluslararası sözleşmelerle hukuksal güvenceye alınmıştır. Bildirge, sözleşme, antlaşma vb. belgelerin oluşturduğu “pozitif hukuk”un yanı sıra, bu sözleşmelere uyulmasını denetlemekle yetkili organlar ile uygulamadaki ihlalleri onay koşulu aranmaksızın izleyen uluslararası koruma mekanizmalarının karar ve raporlarından oluşan “ortak hukuk”, çok kapsamlı ve zengin bir ulusalüstü hukuksal çerçeve oluşturmaktadır. Örneğin, Uluslararası Çalışma Örgütü’nün sözleşmelerinin yanı sıra, özellikle Birleşmiş Milletler’ce kabul edilen Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi ile Avrupa Konseyi’nce kabul edilen Gözden Geçirilmiş Avrupa Sosyal Şartı, bu hukuksal güvencenin sosyal haklar alanındaki en temel yazılı belgeleridir. Lizbon Antlaşması’nın yürürlüğe girmesiyle Avrupa Birliği’nin sosyal boyutunu güçlendiren Temel Haklar Şartı da, ülkemizin tam üyelik süreci bağlamında sosyal haklar hukukunun ulusalüstü hukuka uyumunun sağlanmasında göz ardı edemeyeceği bir belgedir.

Anayasamız da 2. maddesinde, temel amacı “herkese insan onuruna yaraşan asgarî bir yaşam düzeyi sağlamak” olan “sosyal devlet” ilkesini benimsemiştir. Devletin temel amaç ve görevi; “değiştirilemez” nitelikli bu anayasal ilkeye koşut olarak 5. maddede, “… kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak” biçiminde tanımlanmıştır. Ayrıca, Başlangıç bölümünde yer alan değiştirilemez ilkelerden biri de, “… Anayasadaki temel hak ve hürriyetlerden eşitlik ve sosyal adalet gereklerince yararlanma”dır ve bu ilke, Anayasa’nın güvenceye bağladığı “temel sosyal haklar” için de geçerlidir.

Bu çerçevede, Anayasa’nın çeşitli maddelerinde insana yakışır yaşam düzeyinin asgari gerekleri olan ve aynı zamanda temel insan hakları arasında yer alan çeşitli sosyal haklar, belirtilen ulusalüstü hukuksal çerçeveyle bağdaşmayan ve 2010 değişikliklerinden sonra da varlığını sürdüren önemli kısıtlama ve yasaklara da yer verilerek tanınıp düzenlenmiştir. Bunlar arasında; örneğin çalışma hakkı (m. 49), çalışma koşulları ve dinlenme hakkı; sendika, toplu iş sözleşmesi ve grev hakları (m. 51-54); adil ücret hakkı (m. 55), sosyal güvenlik hakkı (m. 60), sağlık hakkı (m. 56), konut hakkı (m. 57), eğitim hakkı (m. 42) bulunmaktadır.

İçeriği ve “olmazsa olmaz” nitelikteki araçları ulusalüstü hukuk ve Anayasa ile belirlenmiş olan etkin ve işlevsel sosyal devletin, sosyal hakların “eşitlik ve sosyal adalet gereklerince” eylemli olarak kullanımını ülkede yaşayan herkes için güvenceye alması ve tüm hak öznelerinin somut biçimde yararlanmalarını sağlaması gerekir. Devletin “mali sınırlılıkları”, sosyal devleti çağdaş kurumlarla gerçekleştirmekten kaçınmanın gerekçesi olamaz, olmamalıdır. Ulusalüstü ortak hukukun asgari ilke ve kurallarına uygun olarak, sosyal haklardan somut biçimde yararlanılmasını sağlamak amacıyla düzenli ve sistemli politikalar belirlenmeli, somut ve olumlu sonuçlar ortaya koyan uygulamalar gerçekleştirilmelidir.

Sosyal Haklar Sempozyumlarına sunulan bildirilerin derlendiği kitaplar; bu alandaki yazına katkısının yanı sıra, ulusal hukukumuzun ayrılmaz ve ona üstün tutulan bir parçası olan sosyal haklar uluslararası ortak hukukunun birikimleri ışığında izlenmesi gereken politikalar, yapılması gereken hukuksal düzenlemeler ve gerçekleştirilmesi gereken uygulamalar için göz ardı edilemeyecek kaynaklardır. 
IV. SEMPOZYUMUN ANA TEMASI

Türkiye’de Sosyal Hak Mücadeleleri: Grevler, Eylemler ve Direnişler

(Ayrıntı için bkz.: 11 sayılı konu başlığı)

SEMPOZYUMLARIN KONU BAŞLIKLARI*

1. Kuramlar, Öğretiler, Düşünsel Akımlar ve Sosyal Haklar

 Genel Olarak Sosyal Haklar
 Türkiye’de Sosyal Haklar
 Sosyal Politika ve Sosyal Haklar
 Sosyal Hakların Sınırlanması Sorunu
 Demokrasi ve Sosyal Haklar

2. Küreselleşme, Sosyal Haklar ve Sosyal Hak İhlalleri
 Sosyal Haklardan Yararlanmada Eşitlik İlkesi ve Ayrımcılık Yasağı
 İşsizlik ve Sosyal Haklar
 Çalışan Yoksullar ve Sosyal Haklar
 Kayıtdışı İstihdam ve Sosyal Haklar
 Özelleştirmeler ve Sosyal Haklar
 Gelir Dağılımı ve Sosyal Haklar
 Mali Politikalar (Bütçe) ve Sosyal Haklar
 Vergi Politikaları ve Sosyal Haklar
 Sosyal Harcamalar ve Sosyal Haklar
 Sağlık Politikaları ve Sosyal Haklar
 Sosyal Hizmetler ve Sosyal Haklar
 Dünya Sosyal Forumu ve Sosyal Haklar

3. Sosyal Haklarda Yeni Sorun Alanları
 Yasama Tekniğinde Dönüşüm ve Sosyal Haklar
 Bilişim ve İletişim Teknolojileri ve Sosyal Haklar
 Yönetimde Yeniden Yapılanma Programları ve Sosyal Haklar
 Kamu Personel Politikaları ve Sosyal Haklar
 Medya ve Sosyal Haklar
 Sosyal Hak İhlali Olarak İş Kazaları
 Sosyal Hak İhlali Olarak Meslek Hastalıkları
 Yoksulluk, Sosyal Dışlanma ve Sosyal Haklar
 Kentsel Dönüşüm Projeleri ve Sosyal Hak İhlalleri
 Türkiye’de Çalışma Yaşamında (işletmede /işyerinde) Bilgilenme ve Danışılma Hakkı ve Sosyal Haklar
 Uluslararası Sermaye Kuruluşları ve Sosyal Haklar

4. Elverişsiz Durumdaki Gruplar ve Türkiye’de Sosyal Haklar
 Göçmenler ve Sosyal Haklar
 Yaşlılar ve Sosyal Haklar
 Çocuklar ve Sosyal Haklar
 Engelliler ve Sosyal Haklar
 Yoksullar ve Sosyal Haklar
 Yabancılar ve Sosyal Haklar
 Mülteciler ve Sosyal Haklar
 Azınlıklar ve Sosyal Haklar
 Romanlar / Çingeneler ve Sosyal Haklar

5. Kadınlar ve Sosyal Haklar / İhlaller
 Sosyal Haklardan Yararlanmada Toplumsal Cinsiyet Eşitliği ve Ayrımcılık Yasağı
 Ulusal Hukuk ve Uygulamadaki Durum ve Sorunlar
 Uluslararası ve Ulusalüstü Hukuk ve Türkiye’de Durum ve Sorunlar
 Kadın Örgütleri ve Sosyal Haklar
 Sendikalar ve Kadınların Sosyal Hakları

6. Sosyal Hakların Doğrudan Uygulanabilirliği ve Yargılanabilirliği Sorunu:

Öğreti, Yargı Kararları ve Uluslararası Denetim Organlarının Kararları

 Kuramsal Tartışmalar: Uluslararası İnsan Hakları Hukukunda ve Türkiye’de
 Yabancı Ülkelerde Durum (Karşılaştırmalı Hukuk ve Uygulama): Öğreti, Araştırmalar ve Yargı Kararları
 İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi Kararlarındaki Yaklaşım ve Uygulama
 Birleşmiş Milletler Denetim Organları Kararlarındaki Yaklaşım ve Uygulama
 Avrupa Birliği Adalet Divanı Kararlarındaki Yaklaşım ve Uygulama
 Türkiye’de Durum: Öğreti, Araştırma ve Çalışmalar (Uygulamadan Örnekler)
 İşçi ve Kamu Görevlileri Sendikalarının Açtıkları Davalar ve Sosyal Hakların Yargılanabilirliği
 Türkiye’de Yargı Kararlarının Yaklaşımı: Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay ve İlk Derece Mahkemelerin Kararlarındaki Yaklaşım(lar)

7. Sosyal Hakların Uluslararası Korunması Yöntemleri ve Türkiye

 Uluslararası Çalışma Örgütü Koruma Yöntemleri ve Türkiye
 Birleşmiş Milletler Koruma / Denetim Yöntemleri ve Türkiye
 Sözleşme-dışı Koruma Yöntemleri ve Sosyal Haklar ve Türkiye
 Avrupa Konseyi Koruma / Denetim Yöntemleri ve Türkiye
 İşçi Sendikaları ve Uluslararası Koruma Yöntemleri
 Kamu Çalışanları Sendikaları ve Uluslararası Koruma Yöntemleri
 İşveren Sendikaları ve Uluslararası Koruma Yöntemleri

8. Sosyal Haklarda İnsan Hakları Eğitimi
 İnsan Hakları Eğitiminin Sosyal Haklar Açısından Önemi
 Sosyal Haklar Eğitimi ve Hedef Kitleler (işçiler, işsizler, kamu görevlileri, emekliler, çalışan kadınlar, vb.)
 Ailede ve Okulda Sosyal Haklar Eğitimi
 Kadın Örgütleri ve Sosyal Haklar Eğitimi
 İşçi Sendikalarının Eğitim Etkinlikleri ve Sosyal Haklar
 Kamu Çalışanları Sendikalarının Eğitim Etkinlikleri ve Sosyal Haklar
 Kamu İşveren(ler)inin Eğitim Etkinlikleri ve Sosyal Haklar
 İşveren Sendikalarının Eğitim Etkinlikleri ve Sosyal Haklar
 Sivil Toplum Kuruluşlarının Eğitim Etkinlikleri ve Sosyal Haklar

9. Uluslararası Sendikalar ve Türkiye’de Sosyal Haklar / İhlaller
 Uluslararası Sendikalar Konfederasyonu (ITUC / CSI): Genel Olarak ve Türkiye’de Sosyal Haklar ve İhlaller
 Avrupa Sendikalar Konfederasyonu /ETUC / CES): Genel Olarak ve Türkiye’de Sosyal Haklar ve İhlaller
 Kamu Hizmetleri Uluslararası Federasyonu (PSI / ISP): Genel Olarak ve Türkiye’de Sosyal Haklar ve İhlaller
 Eğitim Enternasyonali (IE / EI): Genel Olarak ve Türkiye’de Sosyal Haklar ve İhlaller
 Uluslararası (Evrensel ve / veya Bölgesel) İnsan Hakları Kuruluşları: Genel Olarak ve Türkiye’de Sosyal Haklar ve İhlaller

10. Bazı Sosyal Haklar ve Uygulamada Durum

 Çalışma Hakkı ve İhlaller
 İşsizlik ve Sosyal Haklardan Yoksunluk
 İşten Çıkarmaya Karşı Korunma Hakkı ve İhlaller
 Adil Ücret ve Çalışma Koşulları Hakları ve İhlaller
 Sendika, Toplu Sözleşme ve Grevi de Kapsayan Toplu Eylem Hakları ve İhlaller
 Eğitim ve Mesleksel Eğitim Hakları ve İhlaller
 Sosyal Güvenlik Hakkı ve İhlaller
 İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği ve İhlaller
 Sosyal Yardım ve Sosyal Hizmetlerden Yararlanma Hakları ve İhlaller
 Sağlık Hakkı ve İhlaller
 İlaca Erişme Hakkı
 Beslenme Hakkı ve İhlaller
 Konut / Barınma Hakkı ve İhlaller
 Yoksulluktan Kurtulma Hakkı ve İhlaller
 İş Denetim ve Teftişlerinden Kaynaklanan Sorunlar ve Sosyal Haklar
 Sosyal Hizmetlerden Yararlanma Hakkı ve İhlaller
 Türkiye’de İnsan Hakları Kurulları ve Sosyal Hak İhlalleri

11. Sosyal Hak ve Çıkarları Korumaya, Geliştirmeye ve Gerçekleştirmeye Yönelik

        Bireysel ve Toplu Mücadeleler: Grevler, Eylemler ve Direnişler
 Çalışma hakkı / iş güvencesi için grev, eylem ve direnişler
 Sendikal haklar için grev, eylem ve direnişler
 İşçi sendikalarının kararlarıyla gerçekleştirilen grev, eylem ve direnişler
 Kamu görevlisi sendikalarının kararlarıyla gerçekleştirilen grev, eylem ve direnişler
 Tek kişilik (bireysel) eylem ve direnişler
 Dayanışma grev, eylem ve direnişleri
 Emeklilerin eylem ve direnişleri
 İşsizlerin eylem ve direnişleri
 Üreticilerin eylem ve direnişleri
 Öğrencilerin eylem ve direnişleri
Gösteriler ve yürüyüşler
 Emek platformları

12. Panel / Genel Tartışma (Olası Konular)

 Türkiye’de Sosyal Haklara İlişkin Güncel Sorunlar: Gelişmeler ve İhlaller, Düzenlemeler ve Kararlar

 Türkiye’de Sendikal Haklara İlişkin Güncel Sorunlar: Gelişmeler ve İhlaller, Düzenlemeler ve Kararlar

13. Poster Sunumlar

 Türkiye’de Sosyal Hak Mücadeleleri: Grevler, Eylemler ve Direnişler (son yıllar)