Ortaokul Öğrencilerinin Mühendis ve Mühendisliğe Yönelik Algısı

Ortaokul Öğrencilerinin Mühendis ve Mühendisliğe Yönelik Algısı

2016-2017 eğitim öğretim yılının bahar döneminde uygulanan BMÇT testi ile elde edilecek bulgular ışığında oluşturulan hipotezler şu şekildedir: “Özel okullarda öğrenim gören öğrencilerin mühendis ve mühendisliğe yönelik algıları literatür ile paraleldir”. Ve “Öğrencilerin mühendis ve mühendisliğe yönelik algılarında ailenin etkisi vardır”.

Bu çalışma, öğrencilerin mühendis ve mühendislik hakkındaki anlamları nasıl inşa ettikleriyle ilgilendiği için temel nitel araştırma olarak yürütülmüştür. Temel nitel araştırma bireylerin gerçeği sosyal dünyalarıyla etkileşimleri içinde nasıl inşa ettikleri üzerine yoğunlaşır (Merriam, 2013, s. 22). Araştırma 2016-2017 eğitim-öğretim yılı II. döneminde gerçekleştirilmiştir.

Araştırmaya Türkiye’deki İstanbul ilinde bulunan Esenyurt ilçesine bağlı bir özel okulda öğrenim gören ortaokul seviyesinde 125 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Katılımcılardan 68 kız, 57 erkek (5. sınıf 47, 6.sınıf 32, 7. Sınıf 30, 8. Sınıf 16) öğrenci örneklemi oluşturmaktadır.

Araştırmada Bir Mühendis Çiz Testi (BMÇT) (Knight & Cunningham, 2004) aracılığıyla toplanmıştır. BMÇT’de, öğrencilere verilen A4 kâğıdında ad soyad ve sınıf seviyeleri ile yeterli alan sağlanarak öğrencilerden mühendis denilince aklınıza ilk ne geliyor? Sorusuna yanıt olarak bir mühendis çizmeleri istenmiştir. Aynı zamanda mühendisin ne iş yaptığı, mühendisin alanı ve hangi aletleri kullanıldığı soru olarak sorulmuştur. Veriler yaklaşık 2 haftalık süre zarfında toplanmıştır. Kendilerini rahat hissetmeleri için öğrencilere, çizimlerinin doğru ya da yanlış olarak değerlendirilmeyeceği söylenmiştir.

Toplanan veriler içerik analizine tabi tutulmuştur. Yapılan içerik analizinde kodlar, belli kategoriler altında birleştirilmiş ve anlamlı hale getirilmiştir. Bu süreç dört aşamada gerçekleştirilmiştir: (1) Verilerin kodlanması, (2) temaların bulunması, (3) kodların ve temaların düzenlenmesi ile (4) bulguların tanımlanması ve yorumlanması (Yıldırım & Şimşek, 2006). Veriler cinsiyet, sınıf seviyesi, aile faktörü ve çizilen mühendis çeşidi kodlarına göre değerlendirilerek, SPSS programında belirlenen kodlamalara göre frekansları ve yüzdeleri hesaplanmıştır.

Çizimler, bireyin zekâ, endişe, tutum vb. hakkında bilgi veren, bireyin belirli bir konu hakkında deneyimlerini önyargısız olarak ifade etmesine yardım eden bir iletişim şeklidir (Kearney & Hyle, 2004; Melanlıoğlu, 2015; Zians, 1997). Bu araştırmada özel okulda eğitim gören ortaokul seviyesindeki öğrencilerin çizimlerinden yola çıkarak mühendisliği nasıl algıladıklarını ortaya çıkarmak amaçlanmıştır. Sonuç olarak katılımcıların çoğunun çizimlerinde yer alan mühendislerin tasarımla uğraştığı görülmüştür. Katılımcıların bir kısmı ise mühendislerin tamir/ekipman kurulumu ile ilgilendiğini, inşaat alanında çalıştığını, inşaat alanını denetlediğini, araştırma yaptığını, inşaat alanında ve laboratuvar ortamında çalıştığını ifade etmiştir. Katılımcıların çoğunun mühendisliğin tasarım boyutuna değinmeleri sevindiricidir. Yine de mühendislikle ilgili klişeleşmiş düşüncelerin olduğunu görülmüştür. Araştırmanın bu sonucu ilgili literatürle paraleldir. Literatürde öğrencilerin mühendisliği, onarım ve araçların kurulumu ile ilgili inşaat meslekleri (Bilen, Irkıçatal, & Ergin, 2014; Capobianco, Diefes-Dux, Mena, & Weller, 2011; Cunnignham, Lachapelle, & Lindgren-Streicher, 2005; Karataş, Micklos, & Bodner, 2011; Lyons & Thompson, 2006; Oware, Capobianco, & Diefes-Dux, 2007; Silver & Rushton, 2008); mühendisleri ise açık havada ve ağır işlerde çalışan bireyler olarak algıladıkları ortaya çıkmıştır (Fralick, Kearn, Thompson, & Lyons, 2009). Ağaç işleri endüstri mühendisliğinden tıp mühendisliğine pek çok mühendislik türü bulunmasına rağmen katılımcıların çoğunun inşaat mühendisi çizdiği görülmüştür. Yapılan bir araştırma sonucunda da öğrencilerin genel olarak inşaat ve bilgisayar mühendisi çizdiği görülmüştür (Bilen, Irkıçatal, & Ergin, 2014). Katılımcıların kendileri hakkında verdikleri bilgiler ve çizimleri ışığında ailede bulunan mühendisin etkisi büyük görülmektedir. Elde edilen sonuç literatürle paraleldir. Ebeveynlerin çalıştığı iş ve iş durumları çocuk üzerinde birincil etkiyi sağlamaktadır. Bu nedenle, olayları tanımlamada, fikir oluşturmada öncelikle aileden örnekler verme eğilimi içerisindedirler. (Bronfenbrenner, 1986) Yine katılımcıların azımsanmayacak kadar büyük çoğunluğunun mühendisliği bir erkek mesleği olarak algıladığı ortaya çıkmıştır. Zira araştırmaya katılan 125 öğrenciden 92’si erkek mühendis çizmiştir. Çizilen 33 kadın mühendis ise sadece kız katılımcılar tarafından çizilmiştir. Bu sonuç mühendisliğin bir erkek mesleği olarak algılanması bakımından ilgili literatürle paraleldir (Capobianco, Diefes-Dux, Mena, & Weller, 2011; Knight & Cunningham, 2004). Mühendislik bir erkek mesleği olarak algılandığı için bu durum öğrencilerin meslek seçimini de etkilemektedir. Ülkemizde bu konuda son yıllarda “Ülkem için Toplumsal Cinsiyet Eşitliğini Destekliyorum: Bal Arıları Mühendis Oluyor Projesi” gündemdedir. Bu projenin hedefi mühendisliğin bir erkek mesleği olduğuna dair düşünceleri yıkmak ve mühendislik alanında eğitim gören kadın öğrenci sayısını artırmaktır. Bu hedefe ulaşırken mühendislik mesleği ve çalışma koşulları kız öğrencilere ve ailelerine doğru şekilde tanıtmak, öğretmenlerin eğitimde ve meslek seçiminde kadınlar ve erkekler için fırsat eşitliğine dair farkındalıklarını artırmak amaçlanmıştır.

Özetlemek gerekirse bu araştırma ilgili literatürler ile kıyaslandığında en önemli ayrıcalığı mühendislik algısının aile etkisinde oluşup oluşmadığını belirlemektir. Bu anlamda aile içerisinde varolan mühendisin cinsiyeti, alanı ve yaptığı faaliyetler çocuk üzerinde büyük oranda etkiye neden olmaktadır. Aileler çocuğun gelişim sürecinde bu durumu olumlu etkiye dönüştürerek, robotik ve deneysel çalışmalara yönlendirebilir.

Öğrenme ortamları öğrencilerin mühendisliğe ilişkin algılarını ve yeteneklerini geliştirecek şekilde düzenlenebilir. Ayrıca profesyonelleşme açısından eğitim fakültelerinin öğretmen yetiştiren programlarında mühendislik süreci öğretilebilir. Öğrencilerin mühendisliğe yönelik imgelerinin yetersiz olması bu alanlara yönelik tutumlarını, bu alanla ilgili meslek seçimlerini olumsuz etkileyebilir. Tutumlar ve algılar doğuştan gelen özellikler değildir, çevre etkisi ile değişebilir. Ülkemizde mühendislik mesleğinin doğru algılanması ve bilinçli bir meslek seçimi için meslek seçimi aşamasında olan öğrenciler üzerinde bir araştırma gerçekleştirilebilir. Ayrıca yapılacak olan araştırma sonuçları doğrultusunda öğrencilere rehberlik hizmeti verilebilir.

 

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.