Söz varlığı, “Bir dildeki sözlerin bütünü; söz hazinesi, söz dağarcığı, sözcük hazinesi, kelime hazinesi, kelime kadrosu, vokabüler” olarak tanımlanır ve bireyler arası iletişim için çok önemlidir. Söz varlığı aynı zamanda bireyin öğrenme yaşantısı boyunca depoladığı birikimi ifade eder. Bireyin anlama ve anlatma becerisini de etkilemesi yönünden önemi sınırlı kalmaz. Sözcük ile kavram arasında yakın bir ilişki vardır; sözcük söylendiğinde onu karşılayan kavram akla gelir. Bunun gerçekleşmesi için, bireyin o sözcüğün anlamına hâkim olması ve sözcükle ilgili kavramı zihninde canlandırabilmesi gerekir.
Sözlük kullanımı, sadece bilmediğimiz kelimelerin anlamını öğrenmekle kalmaz. Aynı zamanda bir kelimenin eş anlamlılarını, zıt anlamlılarını, deyim ve atasözlerinde kullanım biçimlerini görmemizi sağlayarak kelime ve kavram zenginliğimizi artırır. Bu durum, bireyin düşünce dünyasını genişletir ve ifade gücünü derinleştirir.
Öğrenciler için söz varlığını en verimli şekilde artırmayı ve kullanmayı sağlayacak ortamlar okullardır. Dilimizin Zenginlikleri Projesi, okullarda yapılacak söz varlığını zenginleştirme çalışmaları ile öğrencilerin dilimizin zenginliklerini tanımasını amaçlar. Proje, öğrencilerin kültür taşıyıcısı olan sözcüklerimizle buluşmasını, buna bağlı olarak dili iyi kullanmasını ve düşünce dünyasını geliştirmesini hedeflemektedir. Bu sayede öğrenciler, dilimizin seçkin ve özgün eserlerini tanıyacak, bu eserlerdeki sözcüklerin derinliklerini (çeşitli anlamlarını) öğrenecek. Ayrıca milletimizin kültürünü, birikimini, düşünce dünyasını ve hayat tarzını söz varlığımızın içinde yeniden keşfedecektir.
AMAÇ
Bu kılavuzun amacı, Ortaöğretim Genel Müdürlüğü koordinesinde; Din Öğretimi, Temel Eğitim, Özel Eğitim ve Rehberlik, Özel Öğretim, Hayat Boyu Öğrenme, Meslekî ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüklerinin katkısıyla yürütülecek olan “Dilimizin Zenginlikleri Projesi” ile ilgili usul ve esasları düzenlemektir.
KAPSAM
Bu kılavuz; Ortaöğretim Genel Müdürlüğü koordinesinde Din Öğretimi, Temel Eğitim, Özel Eğitim ve Rehberlik, Özel Öğretim, Hayat Boyu Öğrenme, Meslekî ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüklerinin katkısıyla yürütülecek olan “Dilimizin Zenginlikleri Projesi” ile ilgili usul ve esasları kapsar.
DAYANAK
- C. Anayasası
- 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu
- 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu
- 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 301. maddesi
- Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği
- Millî Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği
- Millî Eğitim Bakanlığı Eğitim Kurumları Sosyal Etkinlikler Yönetmeliği
- Millî Eğitim Bakanlığı Sosyal Etkinlik İzinleri Yönergesi
- Millî Eğitim Bakanlığı Yönetici ve Öğretmenlerinin Ders ve Ek Ders Saatlerine İlişkin Karar
- 08.2010 tarih ve 53578 sayılı 2010/49 No’lu Ders Dışı Eğitim Çalışmaları Genelgesi
- Millî Eğitim Bakanlığı 2023 Vizyon Belgesi
- Millî Eğitim Bakanlığı 2019-2023 Stratejik Planı
- Kalkınma Planı
- Avrupa Birliği’ne Katılım İçin Ulusal Eylem Planı
- Tütün Kontrolü Strateji Belgesi ve Eylem Planı
- Millî Eğitim Şûrası
- Ulusal Genç İstihdam Stratejisi ve Eylem Planı
- Kamu Diplomasisi İzleme Strateji Belgesi ve Eylem Planı
TANIMLAR
Okul: Dilimizin Zenginlikleri Projesi’nin uygulanacağı, Millî Eğitim Bakanlığına bağlı resmî/özel okul/kurumlardan her birini.
Merkez Yürütme Kurulu: Dilimizin Zenginlikleri Projesi’nin planlamasını, yürütmesini, izleme ve değerlendirmesini yapmak üzere Ortaöğretim Genel Müdürlüğü bünyesinde oluşturulan kurulu.
İl Yürütme Komisyonu: Dilimizin Zenginlikleri Projesi’nin il genelinde planlamasını, yürütmesini, izleme ve değerlendirmesini yapmak üzere il millî eğitim müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyonu.
İlçe Yürütme Komisyonu: Dilimizin Zenginlikleri Projesi’nin ilçe genelinde planlamasını, yürütmesini, izleme ve değerlendirmesini yapmak üzere ilçe millî eğitim müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyonu.
Okul Yürütme Komisyonu: Dilimizin Zenginlikleri Projesi’nin okul genelinde planlamasını, yürütmesini ve yıl sonu raporunun hazırlanmasını sağlamak üzere okul bünyesinde oluşturulan komisyonu.
Koordinatör: Proje kapsamında il/ilçe/okullarda yapılan çalışmaların planlı bir biçimde yürütülmesini sağlamak amacıyla görevlendirilen ve il/ilçe/okul yürütme komisyonuna başkanlık eden kişiyi.
e-Okul Sosyal Etkinlik Modülü: Proje kapsamında gerçekleştirilen etkinliklerin, toplum hizmeti çalışmalarının ve bunlara katılan öğrencilerle ilgili verilerin işlendiği e-Okul sistemi içinde yer alan modülü.
İş Birliği: Proje faaliyetlerini yürütmek üzere yerel ya da ulusal düzeyde kamu kurum/kuruluşları ve/veya STK’larla yapılabilecek ortak çalışmaları.
HEDEF KİTLE
Bakanlığa bağlı resmî/özel okul/kurumlarda öğrenim gören tüm okul öncesi, ilkokul, ortaokul ve lise öğrencileri projenin hedef kitlesini oluşturmaktadır.
GENEL ESASLAR
- a) Bakanlık duyurusunun ardından il millî eğitim müdürlükleri tarafından projenin tanıtımı yapılır. Ayrıca il/ilçe ve okul yürütme komisyonlarının kurulması sağlanır ve il/ilçe ve okul koordinatörü belirlenir. b) Okulların genel ağ (internet) sayfalarına Dilimizin Zenginlikleri Projesi ile ilgili yeni bir menü eklenir. Eylem planları ve proje kapsamında gerçekleştirilen etkinlikler, okul genel ağ (internet) sayfası başta olmak üzere okulun tüm paydaşlarının erişebileceği çeşitli mecralarda sürekli paylaşılır. c) Proje kapsamında faaliyet düzenlemek üzere okullar arası ve/veya çeşitli yerel kurum/kuruluşlarla iş birlikleri yapılabilir. d) Düzenlenmesi planlanan her faaliyet öncesinde faaliyete katılımı beklenen hedef kitleye yönelik etkili bir tanıtım yapılır. Sonrasında ise faaliyete ilişkin görsel ve videolar okul genel ağ (internet) sayfası ile okula ait diğer mecralarda paylaşılarak proje görünürlüğünün artırılması sağlanır. e) Proje kapsamında gerçekleştirilen ve öğrencilerin bu çerçevede katıldığı faaliyetler, ilgili birimlerce e-Okul Yönetim Bilgi Sistemi Sosyal Etkinlik Modülü Uygulama Kılavuzu’nda belirtilen esaslara uygun olarak e-Okul Sosyal Etkinlik Modülü’ne işlenir.
KURUL/KOMİSYONLARIN OLUŞUMU VE GÖREVLERİ
- Merkez Yürütme Kurulunun Oluşumu ve Görevleri
- Merkez Yürütme Kurulu; Ortaöğretim Genel Müdürlüğü bünyesinde, ilgili birimlerden personellerin katılımıyla oluşturulur.
- Projenin planlamasını, yürütmesini, izleme ve değerlendirmesini yapar.
- Projenin finali niteliğinde olacak yıl sonu etkinliğini planlar ve gerçekleştirir.
- Proje kapsamında yapılan faaliyetleri gözlemlemek üzere okul genel ağ (internet) sayfalarını takip eder ve saha ziyaretleri gerçekleştirebilir.
- İl Yürütme Komisyonunun Oluşumu ve Görevleri
- İl Yürütme Komisyonu; il millî eğitim müdürünün uygun gördüğü il müdür yardımcısı/şube müdürü başkanlığında , proje kapsamındaki her okul türünden birer okul müdürü ile birer okul öncesi, sınıf, Türkçe, Türk dili ve edebiyatı, felsefe, tarih, görsel sanatlar ve bilişim teknolojileri öğretmenlerinin katılımıyla oluşturulur.
- Projenin sağlıklı yürüyebilmesi için her ay bir ilçeyi ziyaret eder, iyi örnekleri il millî eğitim müdürlüğünün genel ağ (internet) sayfasında ve sosyal medya hesaplarında paylaşır.
- İl genelinde düzenlenecek yarışmaların şartnamelerini hazırlar ve yarışmaların, duyuru, değerlendirme, ödüllendirme süreçlerini yürütür.
- Bakanlıkça düzenlenecek yıl sonu etkinliğine gönderilecek materyalleri toplar, tasnif eder ve Bakanlığın ilgili birimine gönderir.
- Yıl sonu raporunu hazırlar ve merkez yürütme kuruluna gönderir.
- Komisyon başkanı aynı zamanda il koordinatörü görevini üstlenir.
- İlçe Yürütme Komisyonunun Oluşumu ve Görevleri
- İlçe Yürütme Komisyonu; ilçe millî eğitim müdürünün uygun gördüğü şube müdürü başkanlığında , proje kapsamındaki her okul türünden birer okul müdürü ile birer okul öncesi, sınıf, Türkçe, Türk dili ve edebiyatı, felsefe, tarih, görsel sanatlar ve bilişim teknolojileri öğretmenlerinin katılımıyla oluşturulur.
- Projenin ilçe düzeyinde takibini, yürütülmesini sağlar.
- Eylem planlarının okullarda uygulanma oranını takip eder.
- İl millî eğitim müdürlüklerince proje kapsamında duyurusu yapılan il geneli yarışmaların duyurusunu yapar ve katılımı teşvik eder.
- Yıl sonu raporunu hazırlar ve il yürütme komisyonuna gönderir.
ç. Okul Yürütme Komisyonunun Oluşumu ve Görevleri
- Okul Yürütme Komisyonu; okul müdürünün uygun gördüğü müdür yardımcısı başkanlığında, en az iki öğretmen ve her sınıf düzeyinden birer öğrencinin katılımıyla oluşturulur.
- Okul yürütme komisyonu; okul öncesi ve ilkokullarda sınıf zümre başkanları, ortaokullarda Türkçe zümresi, liselerde ise Türk dili ve edebiyatı zümresi ile koordineli çalışır. Gerekli durumlarda ortaokul ve liselerde okul müdürlüğünce Türkçe ve Türk dili ve edebiyatı zümresi içerisinden okul yürütme komisyonunda görev yapmak üzere daimi üye seçilebilir.
- Projenin okulda görünür olmasını ve tüm sınıflarda uygulanmasını sağlar.
- İl millî eğitim müdürlüklerince proje kapsamında duyurusu yapılan il geneli yarışmaların duyurusunu yapar ve katılımı teşvik eder.
- Yıl sonu raporunu hazırlar ve ilçe yürütme komisyonuna gönderir.
İLETİŞİM
Adres: Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Genel Müdürlüğü, Kültür Sanat ve Spor Etkinlikleri Daire Başkanlığı.
Telefon (Ortaöğretim Genel Müdürlüğü): 0 (312) 413 57 00.
Elektronik posta: ogm_sosyaletkinlik@meb.gov.tr.
Telefon (Temel Eğitim Genel Müdürlüğü): 0(312) 413 15 99.
EKLER
- EK-1: Okul Öncesi Eylem Planı (Excel Tablo)
- EK-2: İlkokul (Excel Tablo)
- EK-3: Ortaokul Eylem Planı (Excel Tablo)
- EK-4: Lise Eylem Planı (Excel Tablo)
- EK-5: Okul Öncesi Etkinlik Uygulama Rehberi (bk. Sayfa 6)
- EK-6: İlkokul/Ortaokul/Lise Etkinlik Uygulama Rehberi (bk. Sayfa 7-11)
- EK-7: Okul Öncesi Eser Listesi (bk. Sayfa 11)
- EK-8: İlkokul Eser Listesi (bk. Sayfa 11)
- EK-9: Ortaokul Eser Listesi (bk. Sayfa 11-12)
- EK-10: Lise Eser Listesi (bk. Sayfa 12)
- EK-11: İlkokul/Ortaokul Sözlük Listesi (bk. Sayfa 12-13)
- EK-12: Lise Sözlük Listesi (bk. Sayfa 13-15)
EK-5: Okul Öncesi Etkinlik Uygulama Rehberi
- Etkileşimli/Paylaşımlı Kitap Okuma
- Etkileşimli kitap okumada öğretmen çocuklara sorular sorar, tahminlerde bulunmalarını isteyerek onların kitapta geçen olay ve karakterlere tepki vermesini sağlar.
- Öğretmen, hedef sözcükler belirleyerek yeni sözcükler kullanır.
- Paylaşımlı kitap okumada öğretmen, büyük ve resimli öykü kitapları kullanarak çocukların kitabın yazı ve resimlerini görmelerini sağlayacak şekilde oturur. Kitap, birlikte etkileşimli bir şekilde okunur.
- Hikâye Tamamlama
- Öğretmen tarafından seçilen bir kitap uygun okuma yöntemi ile okunmalıdır.
- Kitabın tamamı okunmadan uygun bir yerde sonlandırılarak çocuklar tarafından devam ettirilmesi istenir.
- Uygulama sırasında çocuğun söz dizimi kurallarına uygun ve dil bilgisi yapılarını kullanarak cümle kurması teşvik edilmelidir.
- Hikâye Kartı Hazırlama
- Öğretmen tarafından seçilen bir kitap uygun okuma yöntemi ile okunur.
- Çocuklar küçük gruplara ayrılır. Her grubun okunan hikâyeyi tekrar anlatması ve her çocuğun hikâyenin bir kısmının resmini çizmesi istenir.
- Hazırlanan çizimler olay sırasına göre sıralanır.
ç. Söyle-Çiz
- Öğretmen tarafından seçilen bir kitap uygun okuma yöntemi ile okunmalıdır.
- Okunan kitabın ardından her çocuğa ikiye ayrılmış bir A4 kâğıdı verilir.
- Okunan kitapta her çocuğun anlamını bilmediği bir kelimeyi söylemesi istenir.
- Çocuklardan bu kelimenin anlamının ne olabileceğini düşünmeleri ve kâğıdın solundaki alana çizmeleri istenir.
- Anlamı bilinmeyen kelimelerin anlamı çocuklara tek tek açıklanır ve kâğıdın sağ tarafına kelimenin gerçek anlamının resminin çizilmesi istenir. Üzerine sohbet edilir.
- Kitap Tanıtma Çalışmaları
- Öğretmenin kitap okumaya başlamadan önce kitabın ismini, yazarını ve resimleri çizen kişinin bilgilerini vermesi beklenir.
- Kelime Bulma Oyunu
- Temel Eğitim Genel Müdürlüğü tarafından çocuklara kelime öğretilmesine odaklanan kelime kartları hazırlanacaktır.
- Temalar bağlamında hazırlanan bu kartlar ile zıt anlamlı, eş anlamlı kelime bulma ile kelime-nesne eşleştirme oyunları oynanabilir.
EK-6: İlkokul/Ortaokul/Lise Etkinlik Uygulama Rehberi
- Türkçesini Söyleyelim
- Yabancı sözcükleri tespit etme ve Türkçe karşılıklarını bulma çalışması yapılabilir.
- Etkinlik için görsellerden yararlanılabilir ya da okula yakın dış mekânlar (sokak veya cadde) tercih edilebilir.
- Öğrencilerden görsellere bakarak veya gezi sırasında Türkçe olmadığını tahmin ettikleri sözcükleri not etmeleri istenir.
- Not ettikleri sözcüklerin Türkçe’de yerleşik olup olmadığını Güncel Türkçe Sözlük, Kubbealtı Lügati vb. kullanarak tespit ederler ve anlamlarını öğrenirler.
- Tespit edilen yabancı sözcüklere uygun Türkçe karşılık bulma etkinliği yapılabilir, öğrencilerin teklifleri alınır ve bunlar üzerine konuşulur.
- Kelimeler Zihnime Yerleşiyor
- Bu çalışma, öğrencilerin yeni öğrendikleri kelimeleri kullanarak zihinlerine yerleştirmelerine ve hayal güçlerini geliştirmelerine yöneliktir.
- Öğrencilere yarısından çoğunu yeni öğrenecekleri ve birbirleriyle çok uyumlu olmayan sözcükler verilir.
- Öğrencilerden verilen sözcükler çerçevesinde bir hikâye kurgusu oluşturmaları ve yeni öğrendikleri sözcükleri doğru bir şekilde kullanmaya çalışmaları istenir. Örneğin, “tereddüt, cömert, pusula, ecdad, kıdem, acemi, loş, sığınak” sözcüklerinin anlamlarına sözlükten bakılıp ardından bu sözcüklerle hikâye yazılması istenir.
- Biliyorum – Okuyorum
- Sınıfça yapılmaya uygun bir sözcük etkinliğidir.
- Bir öğrenci sözlükten rastgele bir sözcük seçer ve arkadaşlarına anlamının ne olduğunu sorar.
- Öğrenciler sözcüğün anlamını tahmin etmeye çalışır. Doğru tahmin eden ilk öğrenci sözlükteki anlamı okur. Sıradaki öğrenciyle etkinliğe devam edilir.
- Etkinlik, sözcük söylenerek yapılabileceği gibi, sözcüğün anlamı söylenip sözcüğü bulmaları istenerek de yapılabilir.
ç. Bu Sözcük Buraya Yakıştı
- Öğrenciler için bir metin hazırlanır ve metindeki bazı yerler boş bırakılır.
- Ayrıca, metindeki boşluk sayısından fazla kelime içeren ve tanım kısımları boş bırakılmış bir sözlükçe hazırlanır.
- Öğrencilere metin ve sözlükçe verilerek boşluklara uygun buldukları sözcükleri yazmaları istenir.
- Ardından verilmiş sözcükleri uygun bir sözlükte bulup anlamlarını okumaları istenir. Tahminleri kontrol edilerek varsa yanlışları düzeltmeleri sağlanır.
- Son olarak öğrencilerin sözlükçede boş bırakılan tanım kısımlarını doldurmaları istenebilir.
- Sözcük/Kavram Silsilesi
- Bu çalışma; sözcüklerin anlamlarının pekişmesine ve sözcükler/kavramlar arasındaki ilişkinin kurulmasına yardımcı olur.
- Öğrenciler için kavram haritası veya zihin haritası benzeri bir çalışma kâğıdı hazırlanır.
- Öğrencilerden eksik sözcükleri tamamlaması istenir, anlamını bilmedikleri sözcükler için sözlüğe bakmaları belirtilir.
- Çalışma kâğıdının boş bırakılan alanlarında, öğrencinin verilen sözcük/kavramlarla ilişki kurmasına yardımcı küçük ipuçları verilebilir.
- Öğrenme İstasyonları
- Öğrenciler dörder kişilik gruplara ayrılır ve her grubun bir istasyon olduğu belirtilir.
- İstasyonların, “tanım, mani, özlü söz ve şiir istasyonları” olduğu söylenir.
Tanım istasyonu: Verilen sözcüğün anlamını sözlüğe bakarak yazar (veya tahmin eder).
Mani veya tekerleme istasyonu: İçinde verilen sözcüğün geçtiği bir mani bulur (veya ezberden okur).
Özlü söz istasyonu: Verilen sözcüğün içinde geçtiği bir özlü söz bulur (veya kendileri üretir).
Şiir istasyonu: Verilen sözcüğün içinde geçtiği bir şiir bulur (veya kendileri yazar).
- Öğretmen (veya bir grup öğrenci), yeterli süre verildikten sonra istasyonları sırayla gezer ve istasyon sözcüsünü dinler.
- Kutudaki Sözcükler
- Küçük kâğıtlara sözcükler yazılır.
- Öğrencilerden sıra ile bir kâğıt seçmeleri istenir. Seçtikleri sözcüğün anlamını tahmin etmeye ve cümle içinde kullanmaya çalışırlar.
- Sonrasında uygun bir sözlük kullanılarak sözcüğün anlamı okunur. Oyun, kâğıtlar bitene kadar devam eder.
- Anlat Bakalım
- Sınıf A ve B olmak üzere iki gruba bölünür ve gruptan bazı öğrenciler sözcü olarak belirlenir.
- Öğretmen, anlatılacak kelimeyi sessizce sözcünün kulağına söyler ve sözcüğe kelimeyi anlatması için bir dakika süre verir.
- Sözcü, verilen sürede kelimeyi mimikleriyle ve beden dili yardımıyla anlatmaya çalışmalıdır.
- Verilen sürede ilk grup kelimeyi bilemezse ikinci gruba söz hakkı verilir. En çok puanı alan grup öğretmen tarafından ödüllendirilebilir.
- Bilen Oturur
- Bu oyun yeni öğrenilen kelimelerin kavratılmasında etkin olarak kullanılabilir.
- Öğretmen, yeni öğrenilen kelimeleri ve bu kelimelerin eş anlamlılarını tahtaya yazmalıdır.
- Bütün öğrenciler ayağa kaldırılır ve tahtadaki kelimelerin eş anlamlısı sırayla öğrencilere sorulur.
- Doğru yanıtı veren ayaktaki öğrenci yerine oturur. Etkinlik, tahtadaki bütün kelimelerin eş anlamlıları bulunana kadar devam eder.
ı. Kelime Türetme
- İki öğrenci tahtaya kaldırılır. İlk öğrencinin söyleyeceği kelimenin son harfiyle ikinci öğrenci önceden belirlenen bir süre içinde yeni bir kelime türetmeye çalışmalıdır.
- Tüm kelimeler proje kapsamında yeni öğrenilen kelimelerden seçilmelidir. Aynı kelime iki defa söylenmemelidir.
- Her yeni kelime için ikinci öğrencinin hanesine puan yazılır. Bu uygulama ile öğrenciler kelimelerin söylenişlerini de tekrar ederek pekiştirirler.
- Anlamını Bul
- Oyun için hazırlanmış kelimeler içi görünmeyen bir torba içine alınır.
- Her takımdaki birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü oyuncular birbirlerine karşı yarışır.
- İlk takımın ilk oyuncusu torbadan bir kelime seçer ve kelimeyi, eğer varsa altında küçük puntolarla parantez içinde yazılı kelimeleri kullanmadan, imalar ile dolaylı yoldan anlatarak kendisinden sonra gelen takım arkadaşının bulmasını sağlamaya çalışır.
- Eğer ikinci oyuncu anlatılan kelimeyi bilirse takım bir puan alır. Sırasıyla diğer takımların birinci ve ikinci oyuncuları da yarışır.
- Oyun, tüm takımların ilk turu tamamlanınca, bu kez ikinci oyuncuların torbadan birer kelime çekerek üçüncü sıradaki takım arkadaşlarına anlatmaya çalışması şeklinde sürer.
- Baş Harflerini Değiştir
- Öğretmen, proje kapsamında yeni öğrenilen kelimelerden bir kelime söylemeli ve öğrenciler bu kelimenin tüm harflerini yukarıdan aşağıya yazmalıdır.
- Öğrenciler yukarıdan aşağıya dizili olan harflerle başlayarak yeni sözcükler türetmelidir. Türetilen kelimeler yine proje kapsamında öğrenilen kelimelerden olmalıdır.
- Bu etkinlik gruplar oluşturularak yapılmalıdır.
- Beyin Fırtınası
- Öğrencilerin verilen bir kelimeyi çağrıştıran yakın kelimeleri söylemeleri esasına dayanan bir etkinliktir.
- Verilen kelimeyi anımsatan en çok sözcüğü söyleyen öğrenci bu etkinliği başarıyla tamamlamış olur.
- Etkinlik gerçekleştirilirken tek bir eser kaynak alınarak çerçeve daraltılabilir.
- Bu Nedir?
- Bu alıştırmada son harfi verilen varlıkların, eşyaların ve kavramların ipuçlarıyla bulunması amaçlanır.
- Öğrenciler numaralandırılmış beyaz kutuları doldurmak için önce verilen ipuçlarını okumalıdırlar. İpucu yardımıyla son harfi K olan varlığın, eşyanın veya kavramın ismini boşluklara yazmalıdırlar.
- Hatırlatmaca
- Belirlenen kelimelerle başka kelimeleri çağrıştırmayı hedefleyen bir aktivitedir.
- Numaralandırılmış kelime gruplarının anımsattığı yeni sözcük bulmacadaki ilgili boşluğa yazılmalıdır.
- Hazırlanan örnek bulmaca sınıfta öğrencilerle birlikte çözülmelidir.
- Sözcük Yerleştirme
- Sözcük yerleştirme etkinliğinde iki sözcük bulmacanın içine yerleştirilmelidir.
- Bu sözcüklerden hareket ederek önceden belirlenen diğer sözcüklerin doğru bir şekilde boş karelere yerleştirilmesi sağlanır.
- Öğretmen ilk uygulamayı kendisi yapmalıdır.
- Yeni Adını Sen Bul
- İş ve meslek adlarını Türkçeleştirmek, dilimizi korumak için eğlenceli etkinlikler düzenlenebilir.
- “Yeni Adını Sen Koy” yarışması ile yabancı meslek adlarına yaratıcı Türkçe karşılıklar bulunabilir (örneğin Art Director).
- “Eski Mesleğe Yeni Türkçe Ad” hikâye atölyesinde, bir mesleğin ne iş yaptığını anlatan bir hikâye yazılıp ona Türkçe bir isim önerilebilir.
- Toplu bir “Meslekler Sözlüğü Oluşturma” projesiyle, herkesin farklı yabancı meslek adlarını araştırıp Türkçe karşılıklarını bir araya getirmesi sağlanabilir.
ö. Eser Sözlüğü Oluşturma
- Öğrenciler, belirlenen temel eserleri derinlemesine inceleyerek, eserde geçen ve günümüzde nadir kullanılan, anlamı değişmiş veya kültürel bağlamı kaybolmuş kelimeleri tespit edebilir.
- Bu çalışma sonucunda eser odaklı bir sözlük hazırlanabilir (Örneğin, “Safahat Sözlüğü”).
- Yazar Sözlüğü Oluşturma
- Belirlenen temel eserler içerisinden seçilen bir yazara odaklanılabilir.
- Öğrenciler, bu eserlerde geçen ve günümüzde nadir kullanılan, anlamı değişmiş veya kültürel bağlamı kaybolmuş kelimeleri tespit eder.
- Elde edilen kelimeler ve anlamları derlenerek yazara özel bir sözlük hazırlanabilir (Örneğin, “Mehmet Akif Ersoy Sözlüğü”).
- Çevrimiçi Sözlük Oluşturma
- Belirli bir konuya odaklanarak öğrencilerin iş birliğiyle bir kelime dağarcığı derlemesi yapmasını sağlayan bir süreçtir.
- “Kelime”, “Anlamı”, “Türkçe Karşılığı” ve “Örnek Cümle” gibi başlıklar içeren bir form hazırlanır.
- Katılımcılar bu formu doldurarak kelimeleri ve karşılıklarını girer. Formdan gelen tüm veriler otomatik olarak bir tabloya aktarılır.
- Son adımda, bu tablo, kelimeler alfabetik sıraya göre düzenlenerek katılımcıların veya ilgili herkesin erişimine açılır.
