BİLİMSEL PROJE HAZIRLAMA REHBERİ

PROJE NEDİR? 
 
        Proje,  önceden  belirlenmiş  bir  süre  içerisinde  değişim  yaratmayı  hedefleyen,  birbiriyle  ilişkili  amaç  ve
hedefleri olan, uygulanması sonucunda çeşitli ürünlerin elde edildiği bir çalışmadır. Bilimsel bir çalışma olan
projede; gözlem  yaparak  bilgi  toplama,  elde  edilen  bilgilerin  düzenlenmesi,  bilgiler  arasında  neden-sonuç
ilişkisinin  olup  olmadığının  araştırılması  söz  konusudur  (TÜBİTAK-Proje Yarışmaları Kitapçığı  2010,  Proje Rehberi, s:18) 
       
        Proje süreci, proje fikrinin  ortaya  çıkışıyla  başlayan  ve  bu  fikrin  kâğıda  dökülmesi,  geliştirilmesi,
yürütülmesi,  tamamlanması  ve  değerlendirilmesinin  ardından  yeni  proje  fikirlerinin  üretilmesine  kadar  olan
süreçleri içerir. 
 
        Proje konusunu belirlerken proje internet sayfasında  yer  alan  Proje  Bankasını  incelemek,  sizin
çalışmanızın  özgün  olup  olmadığını,  daha  önce  benzer  projelerin  yapılıp  yapılmadığını  öğrenmenizi
sağlayacaktır. Proje bankası daha önce yapılmış çalışmalara ulaşılabilen bir arama motoru niteliği taşımaktadır. 
 
UYARI: Proje bankasında arama yapabilmeniz için en az 3 karakter girmeniz gerekmektedir. 
 
 
Bilimsel Yöntemin Adımları 
PROJE NASIL HAZIRLANMALIDIR? 
 
          Projenin  her  aşamasında  bilimsel  çalışmanın  bütün  özelliklerinin  görülmesi  gerekir.  Bilimsel  yöntem,
gözlemleri-olayları açıklamak ve sorulara cevap vermek için kullanılan deneysel bir süreçtir. 
          Bilim  adamları  doğadaki  neden-sonuç  ilişkilerini  belirlemek  için  bilimsel  yöntem  kullanır.  Başka  bir
deyişle  onlar,  bir  deney  tasarlayarak  bir  öğeyi  başka  bir  öğenin  “nedeni”  haline  getirirler  böylece  diğerini-
sonucu, tahmin edilebilir hale dönüştürürler. 
         Yapacağınız  projedeki  çalışmalarınızda  bilimsel  yöntem  izlemek,  sorunuzu  belirlerken,  varsayımınızı
geliştirirken, deneyinizi tasarlarken, yaparken ve değerlendirirken sizlere yardımcı olacaktır.
BİLİMSEL YÖNTEM 
 
         Düşün  ve  Yeniden  Dene  Soru  Sor  Konuyla  İlgili  Araştırma  Yap  Bir  Varsayım  Oluştur  Bir  Deneyle
Hipotezini  Sına  Sonuçları  Analiz  Et  Varsayım  Doğru  Varsayım  Yanlış  ya  da  Kısmen  Doğru  Sonuçları
Raporlaştır. 
Kaynak: 
http://www.sciencebuddies.com 

 
1. Bir Soru Sorun: Bilimsel yöntem, gözlemlerinize ilişkin bir soru sorduğunuz zaman başlar. Nasıl, Ne, Ne
zaman, Kim, Hangi, Neden ya da Nerede? 
 
Proje konusu;  ilgi  çeken,  üzerinde  düşünülen,  merak  edilen  konulardan  seçilmelidir.  Akla  pek  çok  fikir
gelebilir. Bunlar not edilmeli hemen karar verilmemelidir. Bunlar arasından; yapılabilecek, merak duyulan ve
ilgi uyandıran bir konu seçilmelidir.

2.  Konuyla  ilgili  Araştırma  Yapın:  Sorunuzu cevaplamak için konuyla ilgili var olan bilgilerle ilgili
araştırma  yapmalısınız.  iyi  bir  bilim  insanı  olmak,  başkalarının  önceden  yaptığı  yanlışları  yapmamak ve
araştırmada  elde  ettiğiniz,  bir  araya  getirdiğiniz,  bilgilerin  boşa  gitmemesi  için,  kütüphanede  ve  internette
araştırma  yapmadan  önce  bir  araştırma  planı  yapmalısınız.  Konuyla  ilgili  yazılı,  sözlü,  görsel  her  türlü
materyal toplanabilir.
 
3. Varsayım  Oluşturun,  Projenizi  Tanımlayın:  Varsayım,  olayların  nasıl  meydana  geldiğine  ilişkin
düzenlenmiş tahmindir. 
 
“Eğer…….(ben bunu yaparsam)………..,(sonra)……..(bu)………….(olur)” 
Varsayımınızı kolayca ölçülebilir ve asıl sorunuzu yanıtlamaya yardımcı olacak biçimde oluşturmalısınız.
 
Proje  fikrinin  ortaya  çıkmasından  sonra  elde  edilen  bilgiler  ışığında  projenin  amacı,  hedefleri,  yöntemi,
uygulama adımları, çalışma takvimi ve beklenen sonuçlar da tanımlanmalıdır. 
 
Amaç, elde edilmek istenen sonucun basit anlatımıdır. Projelerin genelde tek bir amacı vardır. Projenin amacı
iyi tanımlanmadığında amaca yönelik hedefler ve faaliyetleri tanımlamada sorunlarla karşılaşılır. 
 
Hedefler,  tanımlanan amaca hizmet etmelidir. Hedef, birden  fazla olabilir. Hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığını
belirleyebilmek için ölçülebilir hedefler belirlenmelidir. 
 
4.  Varsayımınızı  Bir  Deney  Yaparak  Sınayın:  Deneyiniz  varsayımınızın  doğru  mu  yanlış  mı  olduğunu
sınayacak, gösterecektir. Deneyinizin hassas ve kurallara uygun bir şekilde yapılması çok önemlidir.
 
Deneyinizi  uygun  ve  geçerli  bir  şekilde  yapmak  için  bir  faktörü  değiştirirken  diğer  tüm  koşulları  aynı
tutmalısınız. Deneyinizde elde ettiğiniz ilk sonucun kaza sonucu ulaşılmış bir sonuç olmadığından emin olmak
için deneyinizi birkaç sefer tekrarlamalısınız. 
 
5.  Verilerinizi  Değerlendirin  ve  Sonuç  Ortaya  Koymaya  Çalışın: Deneyinizi yaparken ve
tamamladığınızda kaydettiğiniz ölçümlerinizi varsayımınızın doğru mu yanlış mı olduğunu görmek için analiz
etmelisiniz. 
 
6.    Sonuçlarınızı  Açıklayın-Paylaşın:  Projenizi  tamamlamak  için  sonuçlarınızı  bir  raporla  ya  da  pano-
posterle  açıklamalı,  paylaşmalısınız.  Bilim  insanları  da  bunun  benzerini  yaparlar.  Elde  ettikleri  sonuçlara
ilişkin raporları ya bilimsel bir dergide yayımlarlar ya da bilimsel bir toplantıda sunarlar. 
 
Bilimsel proje hazırlamanın basamakları:
Bilimsel proje çalışması merak ve gözlem  ile başlar. Çevremizde pek çok varlık var ve çevremizde pek çok
değişiklik  oluyor.  Bu  varlıkları  ve  değişiklikleri  merak  ederiz.  Gökyüzü  nasıl  oluşmuş?  Neden  mavi?
Gökyüzünde neler var? Geceleri yıldızlar parlıyor, ama her gece aynı yıldızlar olmuyor. Neden? Yıldızlar nasıl
yer  değiştiriyor?  Sonra merak  ettiklerimizle  ilgili  gözlemler  yapmaya  başlarız  ve  kendimizi  bilimsel  proje
hazırlarken  buluruz.  Ama  yaptığımız  çalışmanın  bilimsel  olması  için  yapmamız  gerekenler,  sırasıyla
uygulayacağımız basamaklar var. İşte bunlar: 
1.  Projenin konusunu seçmek 
Projenizi  ilgilendiğiniz, üzerine düşündüğünüz, merak ettiğiniz konular üzerine seçin. Aklınıza pek çok fikir
gelebilir. Bunları not edin. Hemen karar vermeyin. Bunların arasında sizin en güzel yapabileceğinizi, en merak
ettiğinizi seçin. Bu proje sadece sizin seçeceğiniz konuda bilgili olduğunuzu göstermeyecek. Unutmayın, sizin
bir sorunuz var. Bu sorunun cevabını vermek için bilimsel bir proje hazırlıyorsunuz.
2.  Bilgi toplamak 
Projenin konusunu belirledikten sonra konunuzla ilgili kitaplardan, dergilerden, internetten, insanlardan ve
kurumlardan bilgi toplayın. Bilginin yazılı olması gerekmiyor. Konunuzla ilgili fotoğraf, asetat, saydam, model,
afiş ve bulabileceğiniz her türlü malzemeyi toplayın. Projenizi en iyi nasıl sunabileceğinizi düşünün.
3.  Bilimsel yöntem 
Sizin bir sorunuz, merak ettiğiniz bir şey var. Projenizin amacı nedir? Ne bulmaya çalışıyorsunuz? Sorunuzun
cevabı  ne  olabilir? Varsayımda  yani  ön  tahminde  bulunun. Varsayımınızı  gösterecek  deneyler  nasıl  olabilir,
hangi malzemeleri kullanabilirsiniz, hangi ölçümleri yapabilirsiniz?
4.  Kontrollü deney yapmak ve sonuçları kaydetmek 
Tasarladığınız deneyi kontrollü olarak yapın. Kontrollü olarak ve belirli bir  işlem sırası  izlenerek  laboratuarda
tekrarlanan  gözlemlere  kontrollü  deney  denir. Deneyi  yaparken  tüm  gözlemlerinizi,  tüm  düşüncelerinizi  not
edin.  Tüm  notlarınız,  çalışmanız  bittikten  sonra  her  şeyi  toparlamanızı  kolaylaştıracak,  ayrıca  eğer  bir  hata
yaparsanız, hatanızın nerede olduğunu gösterecektir. Hata yapmaktan korkmayın. Bugün bilimin bize gösterdiği
buluşlar  ve  keşifler  uzun  uğraşların  sonunda,  tekrar  tekrar  deneme  ve  yine  yılmadan  tekrar deneme ile
gerçekleşmiştir. Bilim  sabır ve özveri gerektirir. Bundan da korkmayın. Eğer bilimsel yöntemi doğru  şekilde
uygularsanız mutlaka bir sonuca ulaşırsınız. 
5.  Grafikler, Tablolar, Çizimler, Modeller 
Ne  oldu?  Bulduğunuz  sonuç  nedir?  Sonuçlarınızı  grafikler,  tablolar,  çizimler  yolu  ile  gösterin.  Bulduğunuz
sonucu gösterecek maketler (modeller) de yapabilirsiniz.
6.  Yaptığını Göster 
Çalışmanız  basit  ve  düzenli  olmalı  ama  bir  şeyin  aynısı  olmamalı.   Yaptığınız  maket,  deney,  insanların
anlayabileceği  şekilde  düzenlenmeli,  ayrıca  yaptığınız  çalışmaya  eğlence  de  katabilirsiniz. Bunu, renkleri
kullanarak,  insanları  şaşırtacak,  eğlendirecek  düzenlemelerle  yapabilirsiniz. Buradaki  yaratıcılık  size  kalmış.
Kullandığınız bilimsel yöntemi gösterin. 
7.  Rapor Yazma  
Projenizin öyküsünü anlatın ne yapmak istediniz ve nasıl yaptınız? Bilimsel bir proje raporu da belirli kurallara
ve belirli sıraya göre yazılır. Bu kurallara ve sıraya uymalısınız.
      8.   Sunuş 
Bilimsel bir projenin mutlaka sunuşu yapılır. Siz de projenizi arkadaşlarınıza, öğretmenlerinize, ailenize, jüriye
ve  tanımadığınız  pek  çok  insana  sunacaksınız.  Bu  yüzden  heyecanlanmamak  elde  değil.  Projenizi  sunuş
pratikleri  yapın.  Bir  arkadaşınıza,  ailenize,  öğretmeninize  sunun.  Bunu  bir  kez  yaptıktan  sonra  daha rahat
edeceksiniz. Ayrıca unutmayın konunuzu en  iyi siz biliyorsunuz. Çok uğraştınız, emek harcadınız, şimdi sizin
bildiğiniz bilgileri diğer insanlarla paylaşma zamanı geldi. Her şey çok güzel olacak. 
Bilimsel bir proje hazırlarken bazı ipuçları
     Bilimsel  proje  yarışmaları,  sergileri,  bilim  şenlikleri,  eğlenceli  ve  öğreticidir.  Aşağıda  bazı  ipuçları  var.
Bunlar size bilimsel proje hazırlarken yardımcı olacak ve öğrenirken eğlenmenin yolunu gösterecektir. 
Yapacağınız  her  şeyi  not  alın.  Amacınız  ne,  ne  yapacaksınız,  nasıl  yapacaksınız  ve  diğer  soruları,  tüm
düşüncelerinizi kayıt etmelisiniz. Bir defteri günlük şeklinde kullanabilirsiniz. Bu şekilde çalışma sonunda her
şeyi  daha  iyi  toparlar,  raporunuzu  daha  iyi  yazarsınız. Ayrıca  hata  yaparsanız,  kolayca  notlarınızdan  hatanın nerede  olduğunu  anlayabilirsiniz.  Topladığınız  tüm  belgeleri  de  bir  dosya  içinde  saklayın.  Bunu  projenizi
sergilerken davetlilere de sunabilirsiniz. 
İlgilendiğiniz konuları belirleyin  ve  yazın. Ama hangisini seçeceksiniz? Bilimsel bir proje büyük bir çaba
gerektirdiğinden, en çok merak ettiğiniz ya da uğraşırken güzel zaman geçirebileceğiniz bir konuyu seçin. Bu
şekilde ilgilendiğiniz konu hakkında daha çok şey öğrenirsiniz.
Projenizi  yapmak  ve  anlamak  için,  her  türlü  yardım  ve  desteği  alın,  ama  gerçekleştirirken  ya  da
çalıştırırken  tek  başınıza  uğraşın.  Eğer  kendiniz  gerçekleştirir  ve  çalıştırırsanız,  yolunda  giden  ya  da
gitmeyen işleri daha iyi anlarsınız. Projenizi daha iyi kavrar ve daha iyi sunarsınız. 
Projenizi  başlatmak  için son ana kadar beklemeyin.  Proje  konunuz  hakkında  uygun malzeme  toplamak,
deney ya da maket yapmak ve yaptığınız deneyi ya da maketi çalıştırmak gibi basamaklar vardır. İyi bir proje
de  tüm bunları yapabilmek zaman gerektirir. Zamanınızı  iyi kullanın. Unutmayın, bazen defalarca denemeniz,
proje de bazı yerleri değiştirmeniz gerekebilir. 
İyi bir projenin karmaşık olması gerekmez. Bir projeyi sergilerken, en önemli nokta, sizin projenize hakim
olmanızdır. Karmaşık  bir  proje  iyi  bir  proje  demek  değildir.  Projenizin konusu ne olursa olsun, projenin iyi
olmasını sizin çalışmalarınız, konuyu nasıl ve neden seçtiğiniz, amacınız, bilimsel yöntemi uygulamanız, nasıl
çalıştığınız, raporunuz, projeyi sunuşunuz belirleyecektir.
Eğer  proje  sizin  varsayımınızı  yani  ön  tahmininizi  doğrulamıyorsa  üzülmeyin.  Bu güne kadar önemli
bilimsel  çalışmaların  bazıları,  baştaki  ön  tahminin  reddedilmesi  ya  da  bu  tahmine  karşı  çıkılması  ile  ortaya
çıkmıştır.  Çalışmanın  sonunda,  “Benim  amacım  şu  olmasına  rağmen,  ben  ön  tahminimi  doğrulayamadım,
çalışmalarımı  tekrar  gözden  geçireceğim  ve  çalışmalarıma  şu  noktadan  yeniden  başlayacağım”  şeklinde  bir
sonuç  çıkabilir.  Bu  da  bir  sonuçtur  ve  sizin  ön  tahmininizi  doğrulayamamanız  sizin  çalışmanızın  başarısını
etkilemez. Projeniz hala iyi bir proje olabilir. 
Bazen  sizin  aklınıza  gelen  ilk  proje,  en  ilginç  proje  olabilir.  Bu,  iş  erken  başlamanıza  neden  olur.  Ve
basamakları  uygulayarak  güzel  bir  sonuca  ulaşabilirsiniz.. Ayrıca  bir  projeye  başlayıp,  her  sene  çalıştığınız
projeyi  geliştirebilir,  o  konu  hakkında  uzmanlaşabilirsiniz.  Ve  siz  bir  yola  girdiniz  mi,  bir  başladınız  mı
önünüzde sonsuz yollar olacaktır. Bazen bu yol inişli çıkışlı olacak, bazen sağa ya da sola dönecek, bazen yol
bitecek ve siz geri dönüp tekrar başlamak zorunda kalacaksınız. Kolay gelsin…
Bilimsel proje raporu nasıl hazırlanır
Rapor  seçtiğiniz konu hakkında yaptığınız her  türlü araştırmanın özetidir. Başlangıçtan bitişe, bütün  toplanan
ve gözlenen bilgilerini içerir.  Rapor  kolay  anlaşılır  ve  düzenli  olmalıdır.  Konuyla  ilgisi  olmayan  bir  insan
raporunuzu  okuduğunda,  sırayla  neyi  neden  ve  nasıl  yaptığınızı,  sonunda  ne  bulduğunuzu  ve  nasıl
değerlendirdiğinizi  anlayabilmelidir.  Bilimsel  projenizi  bir  stand  düzenleyerek,  seyircilere  sözlü  olarak
sunacaksınız. Rapor standınızdaki yazılı sunumunuzdur.
Mümkünse raporunuzu bilgisayarda yazın Cd ve bir dosyada sunun. 
Bilimsel raporlar şu bölümleri içerir:
1.  Başlık:  Projenizin  adı,  sizin  adınız  soyadınız,  unvanınız  ve  projenin  başlangıç-bitiş  tarihi  başlık
bölümüne yazılır. 
2.  Özet:  Özet bir sayfadan fazla  olmaz.  Her  şey  bir  sayfayı  geçmeyecek  şekilde,  kısa  ve  öz  olarak
açıklanır. Projenin adı, amaç, kurulan varsayım, kısaca kullanılan metot ve bulunan sonuçlar yazılır. 
3.  Giriş: Giriş  bölümü  bu  projeyi  neden  seçtiğinizi  ve  projenin  amacını  ifade  eder,  araştırmanızla  ilgili
varsayımınızı bildirir. 
4.  Yöntem-Araştırma:  Eğer  projeniz  deney  içeriyorsa,  deneyin  amacını,  kullandığınız  malzemeleri,
deneyin yapılışını madde madde yazmalısınız. Eğer araştırma ise, konuyla ilgili bilgiler vermelisiniz. 
5.  Sonuç-Değerlendirme:  Deney  yaptıysanız,  bulduğunuz  sonucu,  varsayımınızın  doğrulanıp
doğrulanmadığını,  soru  sorduysanız,  cevabı  bildirirsiniz.  Bulduğunuz  sonuç  hakkında  değerlendirme
yaparsınız. Araştırma yaptıysanız araştırmanın sonucunu ve değerlendirmesini yazarsınız. Bu bölümde
de tablolar, şekiller, grafikler, resim ve fotoğraflar kullanabilirsiniz. 
6.  Kaynaklar: Proje hazırlığı boyunca kullandığınız tüm kaynakları bu bölümde yazacaksınız. Kaynaklar
kitap, dergi, ansiklopedi gibi yazılı olabilir. Yazılı kaynaklarda kaynağın adı, yazarları, kaynağı hangi
kurumun  bastığı  ve  basım  tarihi  bildirilmelidir.  Cilt  ve  sayfa  numarası  da  konulur.  Kaynak  olarak
internet  kullandıysanız,  internet  adresini  belirtmelisiniz.  Kaynak,  kişi  de  olabilir.   Kişinin  adını,
unvanını ve bulunduğu kurumu yazmalısınız. 
7.  Katkıda Bulunanlar: Projenin  tamamını  tek  başınıza  yapmış  olabilirsiniz. Ama  fikir  alırken,  deneyi
yaparken  ya  da  malzemeyi  temin  ederken  bazı  yardımlar  almış  olabilirsiniz.  Bu  bölümde  aldığınız
yardımlar için, kişilere teşekkür etmelisiniz. Her şey çok güzel olacak, kolay gelsin.
Bilimsel projenizi nasıl sunacaksınız?
Bilimsel çalışmaların önemli bir yönü de; fikirleri, bilgileri ve sonuçları  iletmektir. Bilim  insanları buluşlarını
bilimsel makale ve dergilerde yazarlar ve bilimsel toplantılarda sunarlar. 
İyi bir  sunuş  yapmayı öğrenmek, bilim  insanları  ya da bir  fikri  insanlara  iletmek  isteyen herhangi biri  ya da
genç bir mucit  için değerli bir beceridir. Sunuş,  proje boyunca harcadığınız  zaman ve  emeğin  son ürünüdür,
proje ve seyirciler sizin aranızdaki iletişimdir. 
Sunuşunuzu yaparken stand kuracaksınız. Stand kurmanın da belli kuralları vardır. Stand, deney, modelinizin
yer aldığı masa  ile proje amacının, varsayımının, yönteminin, bilginin, grafik, şekil ve  fotoğrafların belirli bir
düzenle bulunduğu panodan oluşur.  
Başarılı bir stand için!
•  Eğer deney yapacaksanız, deney şartlarını sağlayın. 
•  Panonuzdaki yazıların okunabilir olmasına dikkat edin yazı karakterini  seçerken açık ve net olmasına
özen gösterin.
•  ÖNEMLİ; Panonuz 95 x 135 cm zemin üzerine hazırlanacaktır.(95 cm en,135cm boy) Yapıştırmak
için şeffaf koli bandı ya da çift taraflı bandı projenin sahibi temin edecektir. Eserlerin sunumunda
kullanılacak gösteri panonuz kâğıt baskı matbaa baskısı olacaktır.
•  Masada ve panoda yer  alacak materyalleri belirli bir düzenle sergileyin masada deney ya da model,
rapor yer alacak. Panoda proje  adının  altında  solda  amacınız,  varsayımınız,  sorunuz  ya  da  merak
ettiğiniz  konu,  kullandığınız  yöntem,  ortada  bilgiler,  resim,  grafik  ve  fotoğraflar  sağda  ise  sonuç  ve
değerlendirme sırayla yazılmalıdır. 
•  Sunuşunuzu eğlenceli ve etkili yapabilirsiniz. Bunun için, işin içine şov katın. 
•  Panonuza projenizi açıklayacak resimler yerleştirebilirsiniz. 
•  İlk izlenimin önemli olduğunu biliyorsunuz artık. Projenizin başlığı seyircileri kendine çekecek özellikte
olmalıdır. Belirli bir uzaklıktan görülebilmelidir. 
•  Projenizin her şeyini siz biliyorsunuz. Karşınızdakiler projenizi merak ediyor, incelemek ve bilgi almak
istiyorlar. Unutmayın, onlara her şeyi siz anlatabilirsiniz. 
•  Araştırmanın hakkında önemli bilgilerinizi söyleyin. Ne, neden ve nasıl yaptığınızı, ne bulduğunuzu ve
nasıl değerlendirdiğinizi standınızdaki malzemeleri kullanarak anlatın. 
•  Kendinize  konuşma  kartları  hazırlayabilirsiniz.  Nasıl  sunuş  yapacağınızı,  standınızdaki  hangi
malzemeleri  nerede  kullanacağınızı  belirleyin.  Ama  unutmayın,  seyirciler  merak  edip,  sorular
soracaklardır. Yine unutmayın, bu projeyi siz yaptınız, her türlü soruya cevap verebilirsiniz.