TÜBİTAK Ortaöğretim Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması 2014 » BİLİM ŞENLİĞİ

logo

TÜBİTAK Ortaöğretim Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması 2014

Başvuru Koşulları:

  • Yarışmaya, Türkiye ve K.K.T.C.’de öğrenim gören tüm ortaöğretim öğrencileri katılabilir.
  • Yarışmaya her öğrenci yalnızca bir proje ile katılabilir ve her proje en çok iki öğrenci tarafından hazırlanır.
  • Bir projede sadece bir danışman görev alabilir ve danışman istediği sayıda projeye danışmanlık yapabilir. Projede danışman olması zorunlu değildir.
  • Yarışmaya gönderilecek projelerin 2013 yılı “Proje Yarışmaları Kitapçığı”nda bulunan “Proje Rehberi”ne(*) göre hazırlanması gerekir.
  • Aynı ya da başka isimlerle ve/veya aynı ya da benzer içerikle (konuyla) herhangi bir proje yarışmasına, bu yarışmanın son başvuru tarihinden önce katılmış veya başvurmuş olan projeler, bu yarışmaya katılamaz. Son başvuru tarihinden önce aynı projeyle bu veya başka bir yarışmaya katıldığı ya da başvurduğu belirlenen projeler, hangi aşamada olursa olsun yarışmadan eleneceklerdir.
  • 2014 yılı “Enerji Verimliliği” proje yarışmasına katılanlar, aynı projeyle bu yarışmaya da katılırlar ise her iki yarışmadan da diskalifiye edilirler.

 

Bu koşullara uymayan projeler kesinlikle yarışmaya kabul edilmeyecektir.

Başvuru Tarihleri

Sistem üzerinden 06 Ocak 2014 tarihinde başvurular başlayacak ve 22 Ocak 2014 tarihinde sona erecektir. Islak imzalı online başvuru formları ve proje özet, plan ve raporunu içeren CD en geç 24 Ocak 2014 tarihinde saat 17:00’e kadar Bölge Koordinatörlüğü adresinde olmalıdır.

TÜBİTAK Ortaöğretim Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması’na katılacak
öğrencilere yardımcı olmak amacıyla hazırlanmıştır. Proje çalışması yapan öğrencilerin
başvuruda bulunmadan önce bu rehberi baştan sona dikkatle okumaları kendileri için çok
yararlı olacaktır.
Ülkemiz genelinde düzenlenen böyle bir yarışmaya katılacakların, çalışmalarının her aşa
masında benzer şekilde davranmaları ve konulan ilkelere uymaları, herşeyden önce kendileri

ne kolaylık sağlayacak ve çalışmalarının en iyi şekilde değerlendirilmesini mümkün kılacaktır.
Bu yarışmanın temel amaçlarından biri, genç beyinleri düşünmeye, gözlem yapmaya,
merak etmeye, merak ettiklerini araştırmaya teşvik etmektir. Bu bağlamda, projelerin
değerlendirilmesinde göz önüne alınacak en önemli kıstas, projeye kaynak olan fikrin proje
sahibi öğrenci/öğrencilerden çıkmış olmasıdır. Bu fikir basit; fakat çok ilginç ve pratik bir çözüme
yönelik olabilir. Öğrencilerin kendi ürettikleri fikri uygulama aşamasında üniversitelerden ya
da araştırma kurumlarından destek almaları doğaldır; ancak, bu destek, bilgi alma ya da
laboratuvarlardaki cihaz veya çeşitli araçların kullanımıyla sınırlı kalmalıdır. Öğrencilerin bir
üniversitede yürütülmekte olan bir araştırmaya katılıp burada yaptığı çalışmaları proje olarak
sunması bu yarışmanın ruhuna ve var oluş nedenine aykırıdır.
Proje konusu seçimi, işlenişi ve sunumu konularında yararlı olabileceği düşüncesiyle genel
bilgiler rehbere eklenmiştir. Öğrenciler, proje raporlarını ve özetlerini hazırlarken yol gösterici
uyarılara mutlaka uymalıdır.
Bu rehberin hazırlanmasında emeği geçenlere en içten teşekkürlerimizi sunar, yarışmaya
katılacak öğrencilere ve onlara yardımcı olacak değerli öğretmen ve öğretim üyelerine
proje rehberinin yararlı olacağını umar, ülkemizin geleceği olan gençlerimize çalışmalarında
başarılar dileriz.
TÜBİTAK
Bilim İnsanı Destekleme Daire Başkanlığı

 

ÖNEMLİ UYARILAR
Proje sergisi için gerekli bilgisayar ve diğer donanım, proje sahipleri tarafından getirilecektir.
Proje ön değerlendirmesinde jüri üyeleri;
– Sorunu tanımlamadaki ve soruna yaklaşımdaki orjinallik ile yaratıcılık,
– Proje planının hazırlanışı
– Sorun ile projede uygulanan materyal ve yöntemlerin uygunluğu,
– Sorun tasarımında ve incelenmesindeki beceri, dikkat ve özen,
– Sorunun tanımlanmasından çözümüne kadar çalışmanın sürdürülmüş olması,
– Sonuçların irdelenmesindeki sebep-neden ilişkisi ve açıklık,
– Raporun yazım kalitesi,
– Yardım alınan kurum, kuruluşların ve kaynakların referans verilmesi gibi hususlara önem vermektedir.
Projede özgünlük ve ilgili öğrenci/ler tarafından yapılmış olması çok önemlidir. Bu kriterlere uymadığı anlaşılan projeler değerlendirmeye
alınmayacaktır.
Halk sağlığı ve güvenliği için risk teşkil ettiği/edeceği düşünülen projeler değerlendirme dışında tutulacaktır .
Özellikle radyoaktif maddeler, tehlikeli deney setleri, toksik ve kanserojen vb. maddeler ihtiva eden projeler değerlendirme dışında
tutulacaktır (sergiye çağrılmayacaktır).
Yarışmacılar mülakatı yapan jüri üyelerine projeyi gerçekleştirirken kullandıkları malzeme ve bilgi kaynaklarını açıklamak, kendilerini
destekleyen ve yönlendiren kişileri/kurumları belirtmekle yükümlüdürler.
Jürinin kanaatine göre aşağıdaki şartlardan biri veya birkaçını içeren projeler değerlendirme dışında tutulacaktır.
– Konunun uzmanlarından gereğinden fazla yardım alan,
– Herkesin ulaşamayacağı kaynaklardan öncelikli ve özellikli olarak yararlandırılan,
– Başkalarının çalışmalarından onları kaynak göstermeden yararlanan.
Hayvan deneyi içeren projeler yapmayı planlayan öğrenciler deneylerinde öncelikle, omurgalı hayvanlar kullanmak yerine, olası tüm diğer
alternatifl eri gözden geçirmelidir. Önerilen bazı alternatifl er aşağıda verilmiştir.
a) Omurgasız hayvanlar (örneğin protozoaplanaria, böcekler),
b) Zebra balığı ve kurbağa.
c) Bitkiler, mantarlar ve mayalar,
d) Hücre ve doku kültürleri,
e) Mikroorganizmalar,
f) Matematik ya da bilgisayar modelleri.
Yine de omurgalı hayvanlar içeren deneyler yapılacaksa aşağıdaki kurallara uyulması zorunludur.
1. Hayvanların öldürülmesini, vücudunda herhangi bir kesi yapılmasını, herhangi bir uzvunun ya da dokusunun vücuttan
ayrılmasını (kan alma dahil) gerektiren,
2. Hayvanlara ağız ya da enjeksiyon yoluyla herhangi bir radyoaktif, toksik ya da etkisi kesin olarak bilinmeyen (örneğin çeşitli
bitki özütleri) tehlikeli ve yabancı maddelerin verildiği,
3. Hayvanların aç veya susuz bırakıldığı, hayvanların acı ve eziyet çekmesine neden olan, onlara rahatsızlık veren ve sağlığını
tehdit eden deneyleri içeremez.
Bu kapsamdaki projeler kesinlikle kabul edilmeyecektir.
Bunların dışında, gözleme dayalı (örneğin hayvanın doğal yaşama ortamında gerçekleşen ve hayvana müdahale edilmeyen davranış
deneyleri) ya da hayvanın çeşitli fiziksel özeliklerinin (örneğin yaş, boy, ağırlık, renk, metabolik hız, vb) ölçülmesini ya da atıklarının analizini
içeren deneyler kabul edilebilir. Bu deneylerde kullanılacak hayvanlar;
Fare : Mus musculus, Sıçan : Rattus norvegicus, Tavşan : Oryctolagus cuniculus,
Kobay : Cavia porcellus, Golden : Mesocricetus auratus, Köpek : Canis familiaris,
Kedi : Felis catus, Bıldırcın : Coturnix caturnix,
düzenli, sağlık ve hijyen koşullarına uygun üretim-bakım yapan merkez ya da laboratuvarlardan sağlanmalı ve bu durum mutlaka
belgelenmelidir. Hastalık (özellikle insana bulaşan) taşıdığı bilinen ya da böyle olduğundan şüphe edilen hayvanlar kesinlikle kullanılmamalıdır.
Hayvan deneyi içeren projelerin yukarıdaki koşullara uygunluğu konusunda karar yetkisi bilimsel jüriye aittir.
İnsan deneyleri içeren projeler yapmayı planlayan öğrenciler aşağıdaki kurallara uymak zorundadır:
1. İnsanlardan kan almayı ya da herhangi bir madde vermeyi gerektiren deneyler ile önceden alınmış ve depolanmış insan kanıyla
yapılan deneyler içeren projeler yapılmamalıdır.
2. İnsan içeren deneyler aşağıdakilerle sınırlıdır:
a) Birey ya da grup davranışlarını ölçmeye yönelik deneyler (denekleri rahatsız edici ya da onlara zarar verici koşullar altında
olmayan),
b) Doğal duyusal uyarılara (ışık ya da ses gibi) verilen tepkilerin ölçülmesi,
c) Saç teli ya da damak/yanak içi epitel döküntüsü örnekleriyle yapılan DNA analizi deneyleri.
3. Yukarıda anılan deneylerin kabul edilebilmesi için denek olarak kullanılacak kişi/kişilerin deney hakkında önceden ve anlaşılır
biçimde bilgilendirilmesi, denek olmayı kabul ettiğine dair yazılı onayı (çocuk denekler için bu onay ebeveynlerinden alınmalıdır) ile
çalışma için destek alınan kurumun etik kurulunun yazılı izni gereklidir.
4. İnsanları içeren araştırmalarda bireylerin özel hayatına müdahale edilmemesi, herhangi bir şekilde fiziksel veya ruhsal zarar
görmemelerine ve kişilik haklarına dikkat edilmelidir.
5. Bilgi talep edilen bireylerin bu bilgileri verip vermemeleri tamamen kendi kararları olmalıdır. Bireyler bunun için zorlanamazlar.
6. Araştırma amacıyla toplanan özel nitelikteki bilgilerin sadece araştırma için kullanılması ve hiçbir şekilde başkalarıyla paylaşılmaması
gerekmektedir.
7. Araştırmalarını bir labaratuvarda gerçekleştirecek olanlar labaratuvar güvenlik kuralları hakkında bilgilenmelidir.
8. Resmi izin gerektiren projeler yarışma dışı bırakılacaktır.
Jüri kararı kesindir.

 

BİLİM VE BİLİMSEL ARAŞTIRMA
Bilimsel araştırmaların amacı; yaşadığımız dünya hatta evren hakkında sorduğumuz
sorulara cevap bulmaktır. Burada en önemli şeylerden biri hiç şüphesiz soru sormaktır. Soru
sormak için ise gözlem yapmak gerekir. Yapılan gözlemler, bir problemin tespitini ya da bir
olgunun neden-sonuç ilişkisinin sorgulanmasını sağlar. Dikkatimizi çeken şeyler de bizim
bilimsel gözlem (deney ve ölçümler) yapmamıza ve bunun sonucunda bilimsel açıklamalar
(hipotez, teori, kanun ve model) üretmemize yol açabilir.
Bilimsel gözlemler, soruların tanımlanabilmesi ve/veya/açıklanabilmesi için toplanan
verilerden anlam çıkarabilmenizi sağlar. Örneğin, her seferinde sulamayı unuttuğunuz
çiçeklerin solduğunu gördüğünüzde; “sulanmayan çiçeklerin solabileceği” şeklinde bir açıklama
yapabilirsiniz. Deneyin amacı incelenen bir olayla ilgili veriler elde etmektir. Bu amaçla
yapılabilecek en basit işlem gözlem yapmaktır. Deney sonunda soruların cevabını oluştururken,
bir taraftan veri toplar diğer taraftan da veriler arasında olası ilişkiler kurarak kanıtlar/deliller
bulabiliriz. Örneğin, çiçeklerin kaç gün sulanmadığında solduğunu merak ederseniz; bunun
cevabını bulabilmek için farklı sürelerde susuz bırakılan çiçekleri karşılaştırabilirsiniz. Tabi ki,
laboratuarda yapılan deneyler dışında da gözlemler yaparız. Örneğin, karasineklerin kanat
uzunluğunu merak ediyorsak kanatları ölçeriz. Böylece karasineklerin kanatlarının uzunluğu
hakkında bilgi toplamış oluruz. Ölçümler, uzunluk, kütle, hacim, sıcaklık ve zaman gibi
sayısal değerler (nicel değerler) verir. Bu değerler bize sorumuzun cevabını açıklamada kanıt
oluşturabilir.
Bilimsel düşünceler/açıklamalar, bilimsel gözlemlerden elde ettiğimiz bulguları bir arada
düşünüp aralarında anlamlı bir ilişki kurarak (ilişkisiz olduğunu da iddia edebiliriz) ürettiğimiz
düşüncelerdir/açıklamalardır. Bu fikirler, bize sorduğumuz sorulara aradığımız cevapları vermede
yardımcı olur. Teori, birçok gözlemin bir arada değerlendirilmesi sonunda yapılan açıklamaların
arka planıdır. Yani kısaca yapılan açıklamaların sebebidir. Örneğin, Schleiden ve Schwann
kendilerinden yaklaşık iki yüzyıl önce Robert Hooke ve Leeuwenhoek gibi bilim insanlarının
hücre ile ilgili gözlemlerini tümevarım yöntemiyle bir genelleme yaparak Hücre Teorisi’nin (bütün
canlılar hücrelerden oluşmuştur) temelini atmışlardır. Teoriler yeni gözlemlerle desteklenebilir
ya da desteklenmeyebilir. Teoriler desteklenmediğinde ise kısmen ya da tamamen değiştirilirler.
Zannedildiği gibi (kavram yanılgısı) teoriler yeteri kadar kanıtla desteklendiğinde kanunlara
dönüşmezler. Üç yüz yıl sonra bile çürütülen/zayıflatılan teoriler vardır. Kanun ise, belirli koşullar
altında gerçekleşen doğa olaylarının açıklanması ve bundan hareketle yapılan genellemelerdir.
Örneğin, ‘Kütlenin Korunumu Yasası’ (Kimyasal reaksiyona giren maddelerin toplam kütlesi,
reaksiyon sonucunda oluşan ürünlerin toplam kütlesine eşittir).  Tıpkı teoriler gibi kanunlar
da gözlem ve denemeler ile test edilmeye devam edilirler. Kanunlar genellenmiş bir açıklama
olduklarından bugün, yarın veya daha sonraki bir zamanda genellemeye aykırı bir durumun
ortaya çıkma ihtimali her zaman bulunmaktadır. Bilimsel modeller, sorularımızı cevaplarken
yaptığımız açıklamaları ve çıkarımları destekleyen basit aynı zamanda somut tasarımlardır.
Animasyonlar, similasyonlar, matematik denklemleri, çizimler, üç boyutlu maketler modellere
örnek olarak verilebilir. En iyi bilinen modellere “DNA Modeli”, “Atom Modeli” ve “Hücre Zarı
Modeli”ni verebiliriz. Modeller, yeni bilgiler ve bilimsel düşünceler ortaya çıktıkça değişebilir.

 

Bilimsel araştırmalarda aşağıdaki işlemler yapılsa da, bunlar her zaman belirli bir sırada
uygulanmaz. Örneğin bilimsel araştırma bir soruyla başlasa da, araştırma sürecinin ilerleyen
zamanlarında da soru sorulmaya devam edilebilir.
 Soru sormak,
 Araştırma yapmak ve hipotez kurmak,
 Hipotezi test etmek (gözlem ve deney tasarlamak),
 Analiz yapmak ve sonuç çıkarmak,
 Sonuçları tartışmak,
 Yeni sorular sorarak yeni araştırmalar planlamak.
BİLİMSEL SORU SORMA
Bilimsel araştırmalar her zaman bir soru ile başlar. Örneğin, yapraklar neden sararır? Karın
altından çiçeklerini çıkartan bir kardelen görüp onunla ilgili bilgi toplarken okuduğunuz bilgiler
sizin bir soru sormanıza neden olabilir. Köpekleri çok seven biri olarak onları kenelerden uzak
tutmanın yollarını arayacak sorular sorabilirsiniz. Burada önemli olan sorunuzun mümkün olduğu
kadar basit, açık ve sınırlı olmasıdır. Örneğin, kardelenin soğanlı bir bitki olduğunu, soğanlı
bitkilerin süs bitkisi olarak kullanıldığını, soğanlarında alkoloidler içerdiğini, alkoloidlerin de
ilaç yapımında kullanıldığını, soğanlarının doğadan toplanmasının yasak olduğunu, bir soğanın
3-5 yılda çiçek açabilecek boyuta ulaştığını öğrendiniz. Dolayısıyla ekonomik yönden değerli
ve önemli bir bitki olduğunu düşündünüz. Sorunuz; kardeleni nasıl çoğaltırım? ise çoğaltma
yöntemlerini; kardeleni in vitro koşullarda nasıl çoğaltabilirim? ise soğanlarda in vitro üretim
tekniklerini; kardelenin in vitro üretiminde büyüme düzenleyicilerinin etkisi nedir? ise başka
bir konuyu araştırırsınız. Sonunda kardelenin soğan yapraklarından in vitro koşullarda hızlı
çoğaltımı için BAP ve NAA büyüme düzenleyicilerinin etkisi ne olur? şeklinde sorunun kapsamı
daraltılabilir. Yani sorular araştırmaya yön verir. Aynı konuyla ilgili farklı birçok soru sorulabilir.
Bu soruların cevabı sürecinde de çok farklı araştırmalar yapılarak farklı açıklamalar icat
edilebilir. Burada sorunuzu ne kadar sınırlandırırsanız bilgi, zaman, para ve işgücü bakımından
o kadar üstesinden gelebilirsiniz. Genellikle genç meraklılar büyük problemler tespit edip ve
onları kapsayıcı sorular sorup sonra da biraz araştırınca korkup yılgınlığa düşerler. Bu başlangıç
cesaret kırıcı olabilir. Her araştırma soru sorma ile başlıyor olsa da soruların kalitesi son derece
önemlidir. Test edilebilir yani araştırılabilir ya da araştırmaya değer soru sormak önemlidir.
ARAŞTIRMA YAPMAK VE HİPOTEZ KURMAK
İlgilendiğiniz konu ile ilgili detaylı bir araştırma yapmalısınız. Bunun için öğretmeninizden
size rehberlik etmesini isteyebilirsiniz. Araştırma konunuz hakkında daha önce neler yapılmış,
sizin yapmayı düşündüğünüz deneyler yapılmış mı? Sonuçları ne olmuş? Bunları öğrendiğinizde
özgün bir deney planlayabilirsiniz. Daha önce yapılan araştırmalarla sizin planladığınız
araştırmanın benzer ve farklı yanlarını bilmeniz araştırmanızın özgünlüğünü ortaya koymanızda
yardımcı olur.
Sorunuzun tahmini cevabını hipotez cümlesi haline getirmelisiniz. Fakat hipotez bir tahmin
değildir. Tahmin veriye dayalı olmayan açıklama iken, hipotez az ya da çok veriye dayalı

açıklamadır. Bir konuyla ilgili kurulan güçlü hipotezlerin en önemli özelliği çok sayıda veriden
çıkarılmış olmasıdır. Hipotezlerin en önemli özelliği test edilebilir olmasıdır. Her deneyin açık
(yazılı) veya saklı (zihinde) bir hipotezi vardır. Hipotezler gözlem ve deneylerle denenirler.
İki tip hipotez cümlesi kurabiliriz. Örneğin, ‘BAP ve NAA büyüme düzenleyicilerinin birlikte
kullanılması kardelenin soğan yapraklarında in vitro hızlı çoğaltımı arttırmamıştır’ hipotezi, sıfır
hipotez olarak adlandırılır. Yani sıfır hipotezi uygulamalar arasında bir fark olmadığını iddia
eder. Bu iddiayı ortaya atabilmek için daha önceki bazı veriler veya deneyimler kullanılabilir.
Aksi bir durum ortaya konmadığı sürece hipotez geçerli olarak kabul edilir. Bir de sıfır hipotezin
tersini söyleyen hipotez vardır buna da alternatif hipotez denir. Örneğin, ‘BAP ve NAA büyüme
düzenleyicilerinin birlikte kullanılması kardelenin soğan yapraklarında in vitro hızlı çoğaltımı
arttırmıştır.’
Hipotezi Test Etmek (gözlem ve deney tasarlamak)
Tasarladığınız deney ya da gözlem yalnızca hipotezinize cevap verecek şekilde
planlanmalıdır. Öncelikle deneyde kullanılacak değişkenlerin belirlenmesi gerekir. Bir deneyde
değiştirebildiğimiz ya da kontrol altında tutabildiğimiz faktörlere değişken denir. Örneğin,
kardelen bitkisi ile yapılan deneyde; değişkenler bitki büyüme düzenleyicilerin (BAP ve
NAA) birlikte, farklı dozlarda kullanılmalarıdır. Yani deneyin sonucunu etkileyen uygulamalar
değişkenleri oluşturur.
Bilimsel araştırmalarda üç tip değişken vardır;
1- Bağımsız değişken; bilimsel bir çalışmada deneyin sonucuna etki edebilen yani sebep
olan değişkendir. Örneğin, sıcaklığın çözünürlüğe etkisi araştırılıyorsa, sıcaklık burada
bağımsız değişkendir. Farklı sıcaklıklar denenir.
2- Bağımlı değişken; bilimsel bir çalışmada bağımsız değişkenden etkilenen yani sebep
olan değişkendir. Örneğin, sıcaklıktan etkilenerek değişen çözünürlük miktarı. Sıcaklık
arttıkça çözünürlük artar. Bağımlı değişken burada çözünürlüktür.
3- Kontrol değişken (kontrol grubu); araştırma sırasında kontrol edebildiğimiz sabit
tutulan faktör.
Bir deneyi planlarken kontrol grubunun oluşturulması zorunluluktur. Değişkenlerin deneyin
sonucunu etkileyip etkilemediği ve nasıl etkilediği ancak kontrol grubu ile karşılaştırılarak
yapılabilir.
Deneylerden elde edilen verilerin hata payını azaltmak için tekrarlar yapılır. Bir deneyde
alınan bir ölçüm en az üç kez tekrarlanır ve ortalaması alınır. Böylece, elde edilen verideki hata
payı en aza indirgenir ve bu yolla verilerin güvenilirliği sağlanır.
Analiz Yapmak ve Sonuç Çıkarmak
Deney ve gözlem sonunda elde ettiğiniz tüm bilgiler veri olarak adlandırılır. Örneğin ölçüm
aldığınız tüm boy uzunlukları (ortalama: 2,3 cm), saydığınız sürgünler (ortalama: 5 adet), gözlem
sonuçları (renk değişimi, gaz çıkışı vb.) elde ettiğiniz verilerdir.
Verilerin düzenli bir şekilde tablolarda gösterilmesi, grafik haline getirilmesi, fotoğraflanması
onları aralarında ve kontrole göre karşılaştırmaya ve anlamlandırmaya yardımcı olur. Böylece

bu verilerden bir sonuç çıkarılabilir. Sunum sırasında aynı verilere ait hem tablo hem grafik
verilmez, bunlardan hangisi sonucu en iyi ifade ediyorsa o tercih edilir.
Elde edilen matematiksel verilerden sonuç çıkarabilmek için veriler istatistiksel işlemlerden
geçirilir. Örneğin, rakamların ortalaması, yüzdesi, frekansı alınır. Hatta ortalamaların
karşılaştırıldığı istatistiksel analizler (t-testi, X2
testi, varyans analizi, Duncan testi gibi) yapılır.
Bunun için matematik öğretmeninizden size rehberlik etmesini isteyebilirsiniz. Tüm bunların
amacı verileri anlamlandırırken hata payını en aza indirmektir. Böylece araştırmanın sonucuna
olan güvenilirlik artar.
Gözlemlerden elde edilen kanıtlara dayalı yapılan açıklamalar araştırmanın sonucudur.
Örneğin, ‘Kardelen bitkisinin soğan yapraklarından in vitro hızlı çoğaltımı için 4 mg/l BAP ve
0,5 mg/l NAA büyüme düzenleyicilerinin birlikte kullanıldığı durumda en fazla sürgün sayısı (5
adet) elde edilmiştir’ cümlesi araştırmanın sonuç cümlesidir. Elbette bunun yanında başka yan
sonuçlara da ulaşılmış olabilir. Örneğin, büyüme düzenleyicilerinin tek başına kullanıldığındaki
olumsuz etkileri ya da birinin azalıp diğerinin arttığı konsantrasyonlardaki değişimler de
araştırmanın sonuçlarındandır.
Çıkarım, Elde edilen veriler ve geçmiş deneyimler, sahip olunan bilgi düzeyi hatta yaşanılan
toplum değerleri (kültür), hayal gücü gibi pek çok faktörün birlikte etkilediği araştırmacının
sonuçları yorumlamasıdır. İşte burada önemli bir noktayı gözden kaçırmamak gerekir. Aynı
deneyi yapan bilim insanları aynı sonuçlara ulaştıkları halde farklı çıkarımlar yapabilirler. Farklı
gözlem ve deneyleri yapan bilim insanları da aynı çıkarımları yapabilir. Çünkü, aynı sonuca
ulaşmak için birden fazla bilimsel yöntem vardır. Bu nedenle araştırmaların sonuçları bilim
dünyasının tartışmasına açılır.
SONUÇLARI TARTIŞMAK
Gözlemler ve deneylerden elde edilen sonuçların başka araştırıcıların benzer araştırmalarda
elde ettikleri sonuçlarla karşılaştırılması önemlidir. Sonuçlarınız başka araştırmacıların sonuçları
ile uyumlu ise araştırmanıza destek sağlamış olursunuz. Aynı zamanda, birbirini destekleyen
araştırmalar daha genel sonuçlara ulaşılmasını sağlayabilir. Tersi durumda yani araştırma
sonuçlarınız başka araştırma sonuçlarından farklılık gösteriyorsa bunun nedenleri konusunda
yeni tahminlerde bulunup, bu konuda yeni araştırmaların yapılma gerekliliğini vurgulayabilirsiniz.
İkinci bir ihtimal ise araştırmanın herhangi bir yerinde hata yapılmış olmasıdır ki, böyle
durumlarda araştırma planı ve uygulama yeniden gözden geçirilmelidir.
YENİ SORULAR SORARAK YENİ ARAŞTIRMALAR PLANLAMAK
Her araştırmanın sonunda araştırmacı yeni sorular sorar. Örneğin;
Kardelen bitkisinin soğanının iç yaprakları ile dış yaprakları arasında in vitro hızlı
çoğaltımda bir fark olur mu?
Kardelen bitkisinin soğan yapraklarından in vitro da hızlı çoğaltım için başka hangi
büyüme düzenleyicileri etkili olur?
Kardelen bitkisinin yaprak sapı in vitro da hızlı çoğaltım için daha uygun olabilir mi?

Yeni sorular yeni araştırmaların planlanmasını sağlar. Araştırmacı araştırmasının sonunda
bu yeni fikirleri öneri olarak sunar.
PROJE ÖZETİ NASIL YAZILIR?
Proje yapan her öğrenci araştırma özeti yazmalıdır. Özet kısa ve anlaşılır olmalıdır.
Özetin tamamı 250 kelimeyi aşmamalıdır. Özeti okuyan, proje hakkında doğru bir fikre sahip
olabilmelidir. Projenin ayrıntılarından, yorumlardan ve kaynaklardan özette bahsedilmez.
Örnek bir özet aşağıda verilen unsurları içermelidir:
a) Deneyin amacı:
1) Proje konusunun araştırılma sebebini açıklayan bir giriş metni,
2) Çalışılan hipotez veya problemin ifadesi,
b) Kullanılan yöntem ve işlemler:
1) Araştırmanın nasıl yapıldığı hakkında genel bir açıklama ve önemli noktaların özeti
2) Özet, kullanılan malzemeler hakkında bilgi içermez, ancak işlemleri çok büyük ölçüde
etkiliyorsa veya araştırma için geliştirilmesi gerekiyorsa bahsedilebilir.
c) Gözlemler/Veriler/Bulgular:
1) Bu bölüm sonuca doğrudan etkisi olan ve deney veya gözlem sonucu elde edilen
anahtar bulguları içermelidir.
2) Özette bulgular hakkında ayrıntı, grafik ve tablolar verilmemelidir.
d) Sonuçlar:
1) Araştırmanın sonuçlarından kısaca bahsedilmelidir.
2) Son pragraf araştırmanın uzantısı olan uygulamaları ve işlemleri içermelidir.
BİLİMSEL ARAŞTIRMA PLANI NASIL YAZILIR?
Bilimsel araştırma, gözlemlenen bir olay veya düşünülen bir konu hakkında soru sormayla
başlar. Bu konuda yapılan çalışmaların araştırılması (literatür taraması) ile devam eder; bilimsel
olarak nitelenen bir yöntem ile elde edilen bir cevapla son bulur. Bu süreç başından sonuna kadar
önceden planlanmalıdır. Planlama bir anlamda amaca ulaşmak için yapılacakların belirlenmesi
ve sıralanmasıdır.
Bilimsel araştırma planı aşağıda verilen unsurlardan oluşur:
• Araştırma Konusu: Araştırılacak olan konu bütün unsurları ile birlikte ayrıntılı olarak
tanımlanır. Araştırma konusunun sınırları, cevabı aranan soruyu içerecek şekilde doğru olarak
tanımlanmalıdır. Araştırma konusu genel olmamalı cevabı aranan soru ile sınırlı olmalıdır.
• Hipotez geliştirilmesi veya mühendislik hedefinin belirlenmesi: Hipotez bir anlamda
sorulan soruya verilen bir cevap veya kestirimdir. Hipotezin bilimsel olabilmesi için doğruluğu
veya yanlışlığı yapılacak araştırmayla sınanabilir olmalıdır. Eğer araştırma mühendislik
içeriyorsa ulaşılması istenen hedefler kesin olarak belirlenmelidir.

• Kullanılacak yöntem ve süreçlerin tanımı
1) Süreçler : Veri toplanmasında yapılacak işlemler veya veri elde etmek için tasarımlanan
deney düzeneği tanıtılmalıdır.
2) Veri analizi: Araştıma sorusuna cevap teşkil edecek veya hipotezi doğrulayacak olan
gözlem veya deney sonucu elde edilen verinin analiz edilmesinde kullanılan süreçler ve
istatistiksel yöntemler açıklanmalıdır.
• Kaynaklar: Literatür taraması neticesinde elde edilen ve araştırmada kullanılan bilgilerin
kaynaklarına yapılan atıflardan oluşmalıdır.
PROJE RAPORU NASIL YAZILMALIDIR?
Gözlemlerin ve ölçüm sonuçlarının yazılarak kaydedilmesi ve bunların korunması bilimsel
çalışmaların önemli bir kısmını oluşturur. Bilimsel çalışmaların bir başka önemli kısmı ise yapılan
çalışmaların ve elde edilen sonuçların yayınlanmasıdır. Yalnızca bu yolla elde edilen bilgiler
başkalarına iletilebilir ve gelecek için korunup saklanabilir.
Yaptığınız proje çalışmasının en önemli aşamalarından birini onunla ilgili olarak yazacağınız
proje raporu oluşturur. Proje raporunda gereksiz uzatmalar ve tekrarlar olmamalıdır. Raporunuzun
olabildiğince kısa ve öz olması gerekir. Çalışmalarınız ile ilgili ne fazla ne de eksik bir şey
yazmamaya gayret ediniz ve gerek yazım gerekse içerik olarak raporunuzun hazırlanmasına
çok özen gösteriniz. Yaptığınız çalışmanın raporunuz aracılığı ile değerlendirileceğini her zaman
aklınızda bulundurunuz.
Proje raporunuz bilimsel bir çalışmanın ürünüdür. Bu rapor bir problemi ortaya koyarak,
problemin çözümü için gerekli ve geçerli verilerin neler olduğunu ileri sürüp tartışabilir veya
problemi ortaya koyduktan sonra onun çözümü için izlenen yolu ve elde edilen verilerin
değerlendirilmesi ile ulaşılan sonuçları ortaya çıkartabilir. Rapor başka araştırmacıların ulaştıkları
sonuçlar ile ilgili fikirleri de içerebilir. Proje raporu başkaları tarafından ulaşılan sonuçların
geçerliliğini, çelişkilerini ve başarısızlıklarını ortaya koyup yapılması gereken yeni çalışmaları
önerebilir.
Proje raporunuzu mutlaka aşağıdaki sıraya göre yazınız. Bu sıralamaya, proje raporlarının
standart olması için kesinlikle uyunuz. Bu standart yazım, proje çalışmanızın sağlıklı olarak
değerlendirilmesinde ve gerektiğinde raporunuzun özetlenerek veya olduğu gibi kitap haline
getirilmesinde hem size hem de raporunuzu okuyanlara büyük kolaylıklar sağlayacaktır.
Proje raporunuzu şu sırada yazınız:
Proje Adı: Projenize tek bir cümle şeklinde; kısa ve öz olarak; okuyana proje çalışması
hakkında fikir verecek bir ad veriniz.
Projenin Amacı: Bu kısımda proje çalışması ile neyi amaçladığınızı bir veya birkaç cümle ile
açıklayınız. Uygun ise amaçlarınızı maddeler halinde sıralayınız.

Giriş: Burada proje çalışmanızın konusu ile ilgili başkalarının yaptığı çalışmalardan söz ediniz.
Sizin çalışmanızın öteki benzer çalışmalardan ayrılan yönlerini belirtiniz. Benzer çalışmalardan
nasıl yararlandığınızı ve sizin çalışmanızın neleri hedeflediğini açıklayınız.
Yöntem: Bu kısımda çalışmanızda izlediğiniz yolu, gözlemlerinizi ve çalışmanızın kapsamını
yazınız. Deneysel çalışmalarda deney düzeneği, verilerin nasıl toplandığı açıkça anlatılmalıdır.
Deney düzeneğindeki önemli ölçüm cihazlarının (ne olduğu, ölçüm aralığı, duyarlılığı vb.)
kimyasal ve biyolojik malzemenin temel özellikleri belirtilmelidir. Örneğin bir voltmetre
kullanılıyorsa bunun ölçme aralığı 2-220 V, 3,5 basamak göstergeli, iç impedansı 10 Mohm olan
bir voltmetre olarak belirtilmesi, ya da optik özellikleri incelenen bir cam levhanın 25 mmx10
mmx1 mm boyutlarında, görünür bölgedeki ışığı geçiren bir cam plaka şeklinde tanımlanması
uygun olacaktır. Deneylerin nerede, kimler tarafından yapıldığı, ne kadar sürdüğü ve kaç
kez hangi koşullar altında tekrarlandığı gibi bilgilerin açık ve öz olarak verilmesi gerekir. Veri
çizelgeleri, grafikler, yaptığınız analiz ve hesaplamalar bu bölümde verilmelidir.
Sonuçlar ve Tartışma: Proje raporunuzun en önemli kısmı bu bölümdür. Proje çalışmanız
ile elde ettiğiniz sonuçları bu kısımda yazınız. Bu sonuçlar sayısal değerler, bazı matematiksel
eşitlikler veya sözlü ifadeler olabilir. Uygunsa sayısal sonuçlarınızı çizelge ya da grafik şeklinde
veriniz, analiz ve hesaplamaları gösteriniz. Geçerlilik sınırlarını belirterek sonuçlarınızı tartışınız.
Sonuçlarınızı olumsuz olarak etkileyen nedenler varsa açıklayınız. Bu kısmı yazmadan önce
mutlaka çalışmanızın amacını tekrar gözden geçirerek amacınıza ne kadar ulaştığınızı belirtiniz.
Konuyla ilgili önerilerinizi bu kısımda yazarak konuya ilgi duyup benzer çalışmalar yapacak
olanlara yol gösteriniz.
Kaynaklar: Bu kısımda proje çalışmanız ile ilgili olarak başvurduğunuz yazılı kaynakları, harf
sırasına uygun olarak, yazar adına göre dizerek veriniz. Bir kaynağı mutlaka aşağıdaki örneklere
uygun olarak yazınız.
Bir tez veya bir kitap kaynak olarak gösterildiğinde tezin veya kitabın adının alttaki örnekte
görüldüğü gibi altı çizilmelidir.
Böke, H., (1987), Ankara’daki Hava Kirliliğinin Travertenleri Üzerine Etkileri, Yüksek Lisans Tezi,
ODTÜ, Ankara.
Bir makale kaynak olarak gösterildiğinde makalenin çıktığı derginin adının altı örnekte
görüldüğü gibi çizilmelidir.
Stuiver, M., (1982), A high-precision calibration of the AD radiocarbon timescale, Radiocarbon
24, sayfa 1-26.
PROJE SERGİSİ İÇİN BAZI YARARLI HATIRLATMALAR
Sergiye katılacak her öğrenciye projelerini sergilemek için gerekli düzenek sağlanacaktır.
Serginin ana amacı yarışmacı öğrencilerin çalışmalarını sergiyi gezenlere anlatmasını sağlamaktır.
Proje çalışmanız ile ilgili fotoğraf, şekil, grafik ve yazıları sergiyi gezenlerin kolayca görüp
izleyeceği şekilde ve büyüklükte pano üzerine yerleştirin. Yanınızda yapışkan bant, kalın yazan
renkli kalemler ve boş kağıtlar bulundurun. Sergi sırasında pano üzerine bazı eklemeler yapmayı
isteyebilirsiniz. Panoyu düzenlerken her türlü özeni gösterin. Genel görünüşün sergiyi gezenler
üzerinde etkili olacağını unutmayın.

Proje çalışmanızda kullandığınız düzeneği, alet ve cihazlarla yaptığınız uygulama modelini
masa üzerinde sergileyiniz. Çalışan bir model üzerinde araştırmanızı görmek sergiyi gezenleri
çok olumlu olarak etkileyecektir.
PROJE SEÇİMİ, İŞLENİŞİ VE SUNUMU İLE İLGİLİ ÖZET BİLGİLER
Değerli genç araştırmacılar, proje çalışması için sizi ilgilendiren ve motive eden bir konu
seçin (konu orijinal, yeni ve en önemlisi size ait bir fikir olmalıdır).
Biraz merak, araştırma, uzmanlardan bilgi, kritik düşünce, yaratıcılık ve azim ekleyin.
Her zaman kazanamayabilir veya sonuç alamayabilirsiniz. Tabii ki hayal kırıklığı ve başarısızlık
riski de vardır. Eğer bu başarısızlığa neyin neden olmuş olabileceği sorusunu sorup buna yanıt
ararsanız bazen istediğiniz sonuca da ulaşabilirsiniz.
Burada önemli olan kazanmak değil, yeni ve çözülmemiş bir soruna el atmış ve onun çözümü
için önerilerde bulunmuş olmanızdır.
Unutmayınız ki kimi zaman çok umut veren bir proje başarısızlıkla sonuçlanabileceği
gibi, bazen de hiçbir sonuca ulaşmayacağı veya gerçekçi olmadığı düşünülen bir proje hiç
öngörülmemiş olan başarılı sonuçlara varabilir.
Projeyi yapmaya başlarken:
 Konuyu seçin;
 Konuyu inceleyin, araştırın;
 Kendi araştıracağınız konuya karar verin;
 Bir zaman çizelgesi hazırlayın;
 Deneyleri planlayın;
Yardımcı öğretmeniniz ve danışmanınızla konuşun, tartışın ve fikirlerini alın;
 Deneyleri yapın projeyi tamamlayın;
Sonuçları inceleyin ve tartışın.
Proje raporunun yazılımında dikkate alınması gerekenler:
 Konu başlığı,
 İçerik listesi,
 Giriş,
 Deney,
Tartışma,
Sonuç

Share
#

SENDE YORUM YAZ

10+10 = ?